Madencilik sektörünün gayri safi milli hasıladaki payı yüzde1,1, yaklaşık 2 milyar dolar düzeyindedir. Sanayi sektörünün hammadde ihtiyacını sağlayan madencilik sektörü, bu yönüyle ülkemizin temel taşı olan sektörlerinden biridir. Çeşitlilik ve rezerv açısından oldukça zengin maden yataklarına sahip olan Türkiye, birçok madende dünyanın en büyük rezervlerine sahiptir.

Dünya maden sektöründe rekabet gücümüzün yüksek olduğu madenlerimiz; bor, toryum, mermer, manyezit, nadir toprak elementleri, zeolit, trona, barit ve feldispattır.

Endüstriyel minerallerde dünya rezervlerinin yüzde 2.5’i, dünya bor mineralleri rezervlerinin yüzde 72’si, bentonit rezervlerinin yüzde 20’ si ve perlit rezervlerinin de yarısından çoğu ülkemizde yer almaktadır. Türkiye’de petrol ve kömür dışında 4,400 maden yatağı bulunmaktadır. Bu kaynaklardan elde edilen madenler sanayi sektöründe hammadde olarak kullanılmakta, üretim fazlası ihraç edilmektedir.

Bugün, Türk madencilik sektöründe 53 farklı maden ve mineralin üretimi yapılmaktadır. Madenlerimiz; endüstriyel hammaddeler, metalik madenler ve enerji mineralleri olarak sınıflandırılabilir. Türkiye’de madenciliğin yüzde 85’i kamu sektörü, yüzde 15’i özel sektör tarafından yapılmaktadır. Başlıca üreticiler Eti Maden İşlt. Gen. Müd., Türkiye Taş Kömürü İşletmesi (TKİ), Türkiye Demir Çelik İşletmesi (TDÇİ), Türkiye Taş Kömürü Kurumu (TTK) ve özel sektördür.

Üretimde; kamu sektörü mineral yakıtlar ve metalik cevher üretiminde ağırlıklı iken özel sektör endüstriyel hammadde üretiminde yoğunlaşmıştır. Mermer ve Diğer Doğal Taşlar Türkiye’nin görünür, muhtemel, mümkün doğal taş rezerv toplamı 5,2 milyar m3-13,9 milyar ton civarındadır. Bu rezervin büyük bir bölümü Afyon, Balıkesir, Muğla, Eskişehir, Denizli, Tokat, Çanakkale, Konya, Bilecik, Kırşehir ve Elazığ illerinde bulunmaktadır.

Türkiye’de üretilen ve uluslararası piyasada en tanınmış mermer çeşitleri; Süpren, Elazığ Vişne, Akşehir Siyah, Manyas Beyaz, Bilecik Bej, Kaplan Postu, Denizli Traverten, Ege Bordo, Milas Leylak, Gemlik Diyabaz ve Afyon Şeker’dir.

Mermer sektöründe, 1000 adet mermer ocağı, küçük ve orta ölçekli 1500 fabrika ve 7500 atölyede yaklaşık 250.000 kişi istihdam edilmektedir. Üretimin tamamına yakın kısmı özel sektör tarafından yapılmaktadır. Türkiye’de yıllık blok üretimi 550,000 ton civarında olup işleme tesislerinin toplam plaka üretim kapasitesi 6,5 milyon m2 civarındadır. Mermer, blok veya kesilmiş-parlatılmış olarak ihraç edilmektedir.

Doğal taş ihracatında katma değeri en yüksek ürün, işlenmiş mermer ve travertendir. Sektörün ihracat potansiyeli, yatırımlara paralel olarak hızla gelişmektedir. Özellikle işlenmiş mermer ihracatı sürekli artış içindedir. 2004 yılında toplam doğal taş ihracatımız bir önceki yıla göre değer bakımından yüzde 44 oranında artarak 621 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu değerin 457 milyon doları işlenmiş mermere, 125 milyon doları blok mermer ihracatına, 37 milyon doları ise granit ve diğer sert taşların ihracatına aittir.

İşlenmiş mermer ihracatında en önemli pazarlar ABD, İngiltere, İspanya, İsrail, Suudi Arabistan ve Hollanda olmuştur.

Ham-plaka ve blok mermer, ihracatın en fazla artış gösterdiği ürün grubudur. Bu ürünlerin 2004 yılı ihracatı, yüzde 27’lik artışla 125 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Çin, Suriye, Yunanistan, İtalya ve Tayvan en önemli pazarlardır. 2003 yılında 37 milyon dolarlık granit ve sert taş ihracatı gerçekleştirilmiştir. Bu ürünlerde en önemli alıcı ülkeler; Almanya, Hollanda, İtalya ve İsviçre olmuştur. Granit, ihracatı yeni gelişmekte olan bir sektör olmakla beraber bu alandaki yatırımların artmasıyla, ihracat değerlerinde de artış beklenmektedir. Türkiye’nin dünya doğal taş ihracatındaki yeri, yatırımlara paralel olarak artmaktadır.

International Trade Center(ITC)-Trade Map verilerine göre Türkiye, 2003 yılında dünya ham doğal taş ihracatında yüzde 12’lik pay ile İspanya ve İtalya’dan sonra 3. sırada; işlenmiş doğal taş grubunda ise yüzde 5’lik pay ile 5. sırada yer almıştır.

Hazırlayan: Tülay Uyanık
Kaynak: T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi