Türkiye yalıtımı düzgün şekilde yapılmamış binalar ve yanlış ısıtma sistemleri nedeniyle enerjiyi verimli şekilde kullanamıyor. Bu durum, enerji konusunda büyük ölçüde dışa bağımlı olan Türkiye'de önemli oranlarda israf yaşanmasına neden oluyor. Öte yandan, son yıllarda toplu konutlarda yaşanan artışla birlikte ısınma ihtiyacı için enerjiye olan talebin artışı da bir diğer gündem konusu... Zira toplu konutlar, enerji tüketimini arttıran bir faktör! Bunun yanında, israf edilen enerjinin ekonomiye olumsuz etkisinin yanı sıra, en az onun kadar sorun yaratan bir boyutu daha var: Çevreye verilen zarar! Son 20 yılda doğalgazın yaygınlaşması, ısınma ihtiyacı için kombi kullanımını da önemli ölçüde arttırdı. Her dairede 1 kombinin bulunması, atmosfere daha fazla karbondioksit salınımı anlamına geliyor. Tüm bu bileşenler bir arada düşünüldüğünde, hızlı bir dönüşümün başlatılması gündeme geldi. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan yeni yönetmelik, binalarda ısıtma ve soğutmada enerji kullanımı konusunda yeni düzenlemeler getiriyor. Enerji Verimliliği Kanunu çerçevesinde hazırlanan "Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği (BEP)" ile merkezi ısınma sistemi ve bina enerji kimlik belgesi zorunlu hale geliyor. Buna göre, mevcut ve yeni yapılacak konutların yanı sıra, otel, hastane, alışveriş merkezi gibi tüm ticari ve hizmet amaçlı binalarda enerji tüketiminin en az yüzde 50 azaltılması ve yıllık 7 milyar dolar enerji tasarrufu sağlanması hedefleniyor.
Gerçek Verimlilik Hedefleniyor
Belli kriterler doğrultusunda mevcut ve yeni yapılacak konut, ticari ve hizmet amaçlı binalarda ısıtma, soğutma, elektrik, sıhhi sıcak su, aydınlatma konularında enerjiyi verimli kullanmayı ve yenilenebilir enerji kaynaklarından yararlanmayı içeren BEP Yönetmeliği ile uzun vadede binalarda enerji israfının önlenmesi hedefleniyor. 5 Aralık 2009 tarihinde yürürlüğe giren yönetmelik kapsamında, binalarda yeni bir dönem de başlamış oldu... Bu kapsamda en büyük yenilik, 1.000 metrekare ve üzerindeki tüm binalarda artık, merkezi ısıtma sisteminin zorunlu hale gelmesi. Böylece, yeni yapılan konutların büyük çoğunda kombi kullanımı sınırlanıyor. Mevcut yapılarda ise daire sahiplerinin çoğunluk kararına bağlı olarak merkezi sisteme geçiş yapılabiliyor. Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Birliği (KESB) Başkanı Ali Eren, merkezi ısıtma sisteminin zorunlu hale getirilmesinin verimli enerji kullanımı açısından büyük önem taşıdığını belirterek şu bilgileri veriyor: "Türkiye'de şu anda çalışır durumda 5.300.000 kombi bulunuyor. Bu sayı her yıl 500.000 adet daha artıyor. Oysa kombi ısıtma sistemleri, merkezi sistemlere oranla yüzde 10- 30 oranında daha fazla doğalgaz tüketiyor. Bu fark ise yılda ortalama 1 milyar dolar demek. Hali hazırda kullanılan kombilerin 500 milyon dolar tutarındaki bakım masrafını ve yeni kombi satışlarını da göz önüne aldığımızda, ülke olarak mevcut sistemde yıllık zararımız 2 milyar doları buluyor. Atatürk Barajı'nın maliyetinin 4 milyar dolar olduğunu düşünürsek, her 2 yılda bir, bir Atatürk Barajı kaybediyoruz."
Türkiye'de AB uyum süreci kapsamında, 2009 yılı başında enerji verimliliğine yönelik çalışmaların başlatıldığını hatırlatan Eren, merkezi ısıtmanın yalnızca yeni yapılacak binalarda kullanılması durumunda bile önemli ölçüde tasarruf sağlanabileceğini ifade ediyor: "Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye'de her yıl, yaklaşık 600.000 yeni konuta ihtiyaç duyuluyor. Yılda ortalama 400.000 adet yeni konut inşaatı yapılacağını varsayarsak, BEP yönetmeliği doğrultusunda yalnızca bu binalarda merkezi ısıtma sisteminin kullanılması halinde bile yıllık 500 milyon dolar tutarında tasarruf sağlanabilir. BEP yönetmeliğinde yer alan merkezi sistem zorunluluğunun mevcut binaları da kapsayacak şekilde düzenlenmesi durumunda söz konusu tasarruf 4 katına çıkarak, ülke ekonomisine her yıl 2 milyar dolar katkı sağlayacak."
Kullandığın Kadar Öde
Binalarda kombi kullanımının tercih edilmesinin en büyük nedeni kat sahiplerine kullandıkları enerji kadar ödeme yapma imkanı sunması... Bu nedenle 1989'dan sonra inşa edilen binalarda genellikle kombi sistemi tercih edildi. Ancak gelişen teknoloji ile birlikte merkezi ısıtma yöntemlerinde de bu sistemi uygulamak artık mümkün hale geldi. "Isı pay ölçer" adı verilen cihazlar sayesinde binalarda "ısındığın kadar öde" dönemi de başlıyor. Merkezi sisteme bağlı radyatörlere takılan ısı pay ölçerler sayesinde kullanılan ısının kalorisi ölçülüyor. Böylece kullanılmayan odalar veya evde bulunulmayan zamanlarda cihaz kapatılarak tasarruf sağlanıyor. Üstelik bu cihazların okunması radyo frekansıyla uzaktan yapılıyor. BEP Yönetmeliği'nin hazırlanmasında önemli katkıları olan Türk Tesisat Mühendisleri Derneği (TTMD) Başkanı Cafer Ünlü, BEP Yönetmeliği ile pay ölçer kullanımının zorunlu hale geldiğini belirterek, yönetmelik gereği mevcut binalarda da Mayıs 2012'ye kadar bu sisteme geçilmesi gerektiğini hatırlatıyor. Bu sistemin kombilere oranla daha fazla tasarruf sağladığını belirten Ünlü, şu bilgileri veriyor: "Bireysel ısıtma cihazı arının büyük bir bölümü, ihtiyaçtan çok daha büyük kapasitede seçiliyor. Bu durum da verim kaybına neden oluyor. Yönetmelik ile birlikte merkezi ısınmada pay ölçerlerin kullanımı hem kullanıcılar için hem de ekonomi için fayda yaratacak."
Mevcut Binalar Kombi Kullanabilecek
BEP Yönetmeliği kapsamında hayata geçen merkezi ısınma sistemi uygulaması, yalnızca 5 Aralık 2009 tarihinden sonra yapı ruhsatı alan 1.000 metrekareden büyük binalar için geçerli... Mevcutta bulunan yapılar için ise bir yaptırım bulunmuyor. Bunun yanında, toplamı 1.000 metrekareyi geçmeyen yeni binalarda kombi kullanımına devam edilebilecek. Öte yandan, BEP Yönetmeliği, kuşkusuz merkezi sistem konusunda ürün ve hizmet sunan şirketler için daha çok iş hacmi anlamına geliyor. Ancak kombi üreticileri de, yönetmeliğin yarılış yorumlanması nedeniyle sektörün zarar gördüğünü düşünüyor.
Doğalgaz Sanayicileri ve İş Adamları Derneği (DOSİDER) Başkanı Dr. Celalettin Çelik, BEP Yönetmeliği'nin yürürlüğe girmesinden sonra kombilerin yasaklanacağı ile ilgili yanlış bir algı oluştuğunu belirterek şu noktalara dikkat çekiyor: "Yönetmelik yalnızca yeni yapılacak ve belli bir metrekarenin üzerindeki yapılar için merkezi sistemi zorunlu kılıyor. Mevcut binalarda kullanıcılar kendileri için en iyi çözümü sağlayacak kombi ve merkezi sistemleri kullanmaya devam edebilir. Bunun yanı sıra BEP Yönetmeliği'nin bir parçası olan hesaplama metodu henüz tamamlanmadı. Yeni binalar için sınır olan 1.000 metrekarenin değiştirilmesi veya yeniden tariflenmesi konusunda da Bayındırlık Bakanlığı'nın çalışmaları devam ediyor. Ayrıca Yönetmelikte merkezi sistem olarak kastedilen, yalnızca kazanlar değil... Duvar ve yer tipi ısıtma cihazları ile kaskad çözümler de (birden fazla ısıtma cihazının birbirine modülasyonlu olarak bağlandığı sistem) merkezi sistem olarak binalarda kullanılabilecek."
Binalarda Karne Dönemi
BEP getirdiği tek yenilik merkezi ısınma ile sınırlı değil. Yeni dönemde binaların enerjiyi ne kadar verimli kullandıkları ile ilgili olarak, kimlikleri de olacak. Yönetmelik kapsamında 1.000 metrekare üzerindeki binalara "enerji kimlik belgesi" zorunluluğu getiriliyor. Bu belgede elektronik aletlerinin üzerinde yer alan enerji tüketimi işaretlerine benzer değerler yer alacak. Binaların ısıtma, soğutma, sıhhi sıcak su ve aydınlatma amaçlı enerji kullanımındaki verimliliğine bağlı olarak sınıflandırılacağı uygulamada binanın enerji performansına göre notu yer alacak. A, B, C, D, E, F ve G olmak üzere 7 ayrı enerji sınıfının yer aldığı uygulamada A en yüksek G ise en düşük enerji verimliliğini ifade ediyor. TTMD Başkam Ünlü, enerji kimlik belgesinin yeni binaların inşaat izni için zorunlu tutulduğunu belirterek, bu durumun konutların fiyatını da etkileyeceğini belirtiyor. Ünlü, A ve B sınıfı yüksek enerji verimliliğine sahip konutların yükselen çevre bilinci ile tüketiciler tarafından daha çok tercih edileceğini ve diğer enerji sınıfı binalara oranla daha yüksek fiyat ile satılabileceği görüşünde... Sistemin yeni binalarda hemen uygulamaya başlanacağını belirten Ünlü, mevcut binaların ise 2 Mayıs 2017'ye kadar bu belgeye sahip olmaları gerektiğini hatırlatıyor. Enerji kimlik belgesi, yeni binalarda serbest müşavir mühendislik firmasında kayıtlı, mevcut binalarda ise enerji verimlilik danışmanlık şirketine kayıtlı bulunan, konunun eğitimini almış ve sertifikalandırılmış enerji kimlik belgesi uzmanları tarafından verilebilecek.
Yalıtım da Zorunlu
BEP yönetmeliği kapsamında, binalarda ısı kaybına dolayısıyla fazla enerji kullanıma neden olan yalıtım da zorunlu hale geliyor. Uzmanlara göre, yapısına veya konumuna göre değişmekle birlikte, ısı yalıtımı olmayan binalarda yüzde 30-60 oranında ısı kaybı yaşanıyor. Son dönemde yeni yapılan binalarda her ne kadar ısı yalıtımına önem veriliyor olsa da, bu konuda bir yaptırım ve standardın olmayışı, ihtiyaçtan fazla enerji kullanımına neden oluyordu. Yeni yönetmelikle birlikte 100 metrekarenin altında kalan küçük müstakil binalar haricinde tüm yeni yapılacak inşaatlarda yalıtım projesinin de bulunması gerekiyor. TTMD Başkanı Ünlü, Türkiye'de mevcut bulunan yapıların yalnızca yüzde 10'unda yalıtım olduğunu belirterek, yönetmeliğin getirdiği yaptırımın enerji tasarrufuna katkı sağlayacağına dikkat çekiyor. Ünlü, mevcut binalar için yönetmelikte şu an için bir zorunluluk olmadığını, ancak enerji kimlik belgesi sonuçlarına göre yalıtıma yönelmelerini beklediklerini sözlerine ekliyor.
BEP Yönetmeliği Başka Ne Yenilikler Getiriyor
Binalarda kullanılan enerjinin en verimli şekilde kullanılmasını amaçlayan BEP Yönetmeliği binaları soğutulması, sıcak su ve yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı alanında da yenilikler getiriyor. Bunları sıralayacak olursak:
Soğutma
2.000 metrekareden büyük ticari ve hizmet amaçlı otel, hastane AVM gibi yapılarda merkezi soğutma sistemi kullanımı zorunlu hale geliyor.
Kullanım Amaçlı Sıcak Su
Kullanım alanı 1000 metrekareden büyük hastane, otel, yurt, spor merkezi gibi tesislerde merkezi sıcak su uygulamasına geçilmesi gerekiyor.
Yenilenebilir enerji kaynakları Binanın konumuna bağlı olarak güneş. hidrolik, rüzgar ve jeotermal gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı da Yönetmeliğin getirdiği yenilikler arasında yer alıyor. Özellikle ısıtma ve sıcak su için güneş panellerinin kullanımı bazı uygulamalarda zorunlu tutuluyor. Böylece hiçbir yakıt tüketmeden enerji elde edilmesi hedefleniyor.
Kaynak: KobiFinans Dergisi 26. Sayı
www.kobifinans.com.tr/dergi
|
