Hazır giyim sektörünün gelişimi 30 yıllık bir süreci kapsamaktadır. Tekstil sektörü ise daha uzun bir geçmişe sahiptir. Hazır giyim sektörü ekonomide uygulanan ekonomik politikalara paralel gelişmiş ve bu politikalara öncülük etmiştir. 1970’li yılların başından itibaren ithal ikameci ekonomi politikalarının uygulandığı dönemde hazır giyim sektörü iç piyasaya yönelik üretime ve bu üretime yönelik sanayileşmeye başlamıştır. 1970’li yıllarda tekstil sektörü ise dış pazarları da gözetmiş ve Türkiye Avrupa’nın iplik-ham bez tedarikçisi haline gelmeye başlamıştır. 1980 yılından itibaren Türkiye pazar ekonomisine dayalı dışa açık büyüme politikalarını benimsemiş ve uygulamaya başlamıştır. Bu dönemde ihracatın teşvik edilmesi ile sektörler giderek dış pazarlara yönelik üretime de başlamıştır.

Aynı dönemde hazır giyim sektörü dış pazarlara yönelik olarak fasoncu niteliğinde ve küçük atölyeler boyutunda üretim yapan bir gelişme göstermeye başlamıştır. Hazır giyim sektörü 10 yıl boyunca Avrupa ülkelerine yönelik daha çok basit ve temel ürünlerde maliyet-fiyat rekabetine dayalı avantajlarını kullanarak ihracatını geliştirmeye başlamıştır. Sektörün 1980 yılında 106 milyon dolar olan ve toplam içinde yüzde 3.6 pay alan ihracatı 1990 yılında 2.9 milyar dolara çıkmış toplam ihracat içindeki payı ise yüzde 22.4 olmuştur.

Hazır giyim sektörü 1990’lı yılların başında ise yeni bir döneme girmiştir. Sektör yeni 10 yılın ilk yarısında organizasyon kapasitesini geliştirmeye başlamış, atölye boyutundan çok sayıda orta ölçekli işletmelerin yer aldığı bir yapıya geçilmiştir.

Sektör bu dönemde ihracat ağırlıklı gelişimini sürdürmüştür. Avrupa piyasalarına yapılan ihracat genişlerken ürün nitelikleri de artmaya başlamıştır. Firmalar kendi yenilikçi ve yaratıcı kapasitelerini de geliştirmeye başlamışlardır. İhracat bu dönemde bavul ticareti şeklinde komşu ülkelere de yapılmaya başlamıştır. 1995 yılında toplam hazır giyim ihracatı 6.2 milyar dolar olurken toplam ihracat içindeki pay da yüzde 28.6’ya çıkmıştır.

1996 yılı başından itibaren AB ile gümrük birliğine geçiş hazır giyim sektörü için yeni bir gelişme noktası olmuştur. Sektör gümrük birliğinin yaratacağı avantajları değerlendirmek üzere kapasite artışına ve teknolojik gelişime yönelik geniş makine yatırımlarına yönelmiştir. Sektör bu dönemde hızlı bir sanayileşmeyi de sağlarken üretim teknolojisini de uluslar arası standartlara ulaştırmıştır. Sektöre girişler de yoğunlaşmış yaklaşık 15.000 ihracatçı üretici firmaya ulaşılmıştır. Sektörde firma ölçekleri büyürken küçük ve orta ölçekli firmaların payı genişlemiştir.

Sektörde aynı dönemde moda marka bilinci de yerleşmeye başlamıştır. Türk firmaları kendi tasarım ve koleksiyonlarını geliştirmeye başlamış ve kendi markaları ile uluslararası pazarlarda ilk kez yer almaya başlamıştır. Ürün kalitesi ve nitelikleri hızla gelişmeye başlamıştır. Yabancı yatırımların da genişlemeye başladığı bir döneme girilmiştir.

Sektör gümrük birliğinin sağladığı avantajları kullanarak Avrupa pazarlarında kalıcı bir yer edinmiştir. Hazır giyim sektörünün ihracatı 2000 yılında 7.2 milyar dolara ulaşmıştır. Türk hazır giyim sektörü bu ihracatı ile aynı yıl Avrupa’nın en büyük ikinci, dünyanın en büyük altıncı tedarikçisi haline gelmiştir. Bu pazar payları bir Türk sektörünün ulaştığı ilk önemli paylar olmuştur. Hazır giyim sektöründe yatırımlar kapasite ve teknoloji yenileme alanlarında sürmüştür.

2000 yılından itibaren sektörde yine yeni bir değişim dönemi başlamıştır. Sektör aktif pazarlamaya yönelmeye başlamış, kendi özgün tasarımları ve koleksiyonlarını üretmeye başlamış yurtiçi ve yurtdışında mağazacılık ve markalaşma ile Türk modacılarının varlığı hızla gelişmeye başlamıştır. Bu dönemde üretim yapısı da giderek daha hızlı daha esnek parti üretime yönelmiştir. Koleksiyon ve sezon sayıları artarken üretim ve termin süreleri kısalmıştır. Sektörde firmalar üretim, pazarlama, organizasyon alanlarında etkinliklerini artırmaya çalışırken araştırma-geliştirme ve ürün geliştirme çalışmaları da artmıştır.

Bu dönemde ürün nitelikler yükselmiş ve dünya kalitesin de üretime ulaşılmıştır. Daha nitelikli ve pahalı ürünler ihraç edilir hale gelinmiştir.

2005 yılına kadar ihracat artışı da sürmüştür. 2005 yılında ihracat 13.1 milyar dolara çıkmıştır. Bununla birlikte 2000’li yılların başından itibaren maliyet-fiyat rekabet alanında başta Çin olmak üzere çok sayıda yeni ülkenin rekabeti yaşanmaya başlamıştır. 1 Ocak 2005’te dünya ticaretindeki serbestleşme etkisi ile birlikte sektör yeni bir rekabet dönemine girmiştir.

Sektör 25 yılı dış pazarlar odaklı 30 yıllık gelişim süreci sonunda geniş bir rekabet kapasitesine ve yeni gelişme potansiyelini oluşturan pazar, bilgi, tecrübe, know-how birikimine ulaşmıştır. Sektör sanayileşme, teknoloji geliştirme, markalaşma, yurtdışında aktif pazarlama, daha büyük ölçeklere ulaşma, yabancılar ile ortaklık gibi girişimler ile 2010 yılına kadar farklı bir rekabet alanına geçiş yapacaktır. Hazır giyim sektörü aynı dönemde ihracat artışını sürdürerek İtalya ve benzeri gibi piyasa yapıcı ülkeler arasına girmeyi hedeflemektedir.

Hazır Giyim Sektöründe Global Yeniden Konumlanma ve Yapılanma
Türk hazır giyim sektörü yakın dönemde global yeniden konumlanma ve yeniden yapılanma sürecine girmiştir. Bu sürece girilmesinin 3 temel nedeni bulunmaktadır.

1-Ekonomik gelişme süreci içinde sektörün değişen konumu;

2-Dünya hazır giyim sektöründe yaşanan gelişmeler

3-Hazır giyim sektörünün sahip olduğu tecrübe ve kapasiteye dayalı olarak gelişme ve yenileşme ihtiyacı

Türk hazır giyim sektörü son 25 yıl içinde uluslararası pazarlara yönelik üretimi ile önemli bir tecrübe ve birikim sahibi olmuştur ve bu ticaret ve birikim sektör için önemli bir potansiyel ve kapasite oluşturmuştur.

Hazır giyim sektörü ülkelerin ekonomik gelişmeleri içinde tekstil sektörü ile birlikte öncü ve ağırlıklı rol oynamaktadır.  Ekonomik gelişmenin hızlanması ile birlikte bir süre sonra ekonominin itici sektörleri değişmektedir. Bu her ülkenin gelişme sürecinde yaşanmıştır ve yaşanmaktadır. Ancak bu doğal gelişimin süreci içinde ülkeler hazır giyim sektöründen çekilmemekte tam tersine onları yeniden konumlandırarak sektörlerin varlıklarını sürdürebilmektedir. Gelişmiş ülkelerin en önemli beş imalat sanayi sektörü içinde otomotiv, kimya, elektronik, iletişim araçları ile birlikte hazır giyim-tekstil sektörü yer almayı sürdürmektedir. Gelişmiş ülkeler piyasa yapıcı rolüne geçmekte diğer ülkeler ise tedarikçi ülke konumlarını sürdürmektedir.

Sektör ekonomik gelişmenin doğal bir sonucu olarak bu değişim sürecinin eşiğine gelmiş bulunmaktadır.

Bu değişim baskılarını, dünya hazır giyim ticaretindeki serbestleşme ve buna bağlı olarak ekonomik gelişmelerini hazır giyim ve tekstil sektörüne dayandıran Çin ve Hindistan başta olmak üzere çok sayıda ülkenin dünya pazarları için tedarikçi olmaya başlamaları hızlandırmıştır.

Türk hazır giyim sektörü bu koşullar altında dünya pazarları içinde kendini yeniden konumlandırma ve bu amaçla da yurtiçinde kendini yeniden yapılandırma sürecine girmiştir.

Hazır giyim sektörünün global yeniden konumlanması; yurtdışı pazarlarda daha nitelikli, katma değeri yüksek ürünleri ve kendi koleksiyon, moda ve markasını taşıyan ürünleri ve kendi mağaza ve perakende zincirleri içinde satmayı içeren ve rekabette maliyet-fiyat rekabetinden, kalite-fiyat rekabeti alanına geçmeyi hedefleyen bir konumlanmadır. Sektör orta-uzun vadede tedarikçi ülke konumundan piyasa yapıcı ülke konumuna geçmiş olacaktır.

Hazır giyim sektörü böylece maliyet ve fiyat baskısı yaratan ülkelerin rekabetinden uzaklaşırken, gelişmiş İtalya ve benzeri gibi gelişmiş ülkelerin rekabet alanına girecektir. Sektörün böyle bir yeniden konumlanmada ihracat hedefleri yine artış içermektedir. İhracat artışı bu kez miktar artışından değil, daha nitelikli ürünlerin doğrudan pazarlanması ile fiyat artışından kaynaklanacaktır.

Türk hazır giyim sektörü global yeniden konumlanma hedefine ulaşabilmesi için yurtiçinde de yeniden yapılanmaktadır. Yeniden yapılanma yedi ana başlıkta olmaktadır.

1-Aktif Pazarlamaya Geçiş
Sektör tedarikçi niteliği ile aracılara, toptancılara ve büyük üreticilere artan oranda kendi koleksiyonları ve tasarımları ile ürün satmaktadır. Bunun dışında ise pazarlama kanallarını ve yöntemlerini geliştirmektedir. Yurtdışı ofisler ve mağazaları ile satış, yurtdışı zincirler oluşturulması ve zincirler içinde yer alma, perakendeci kanallarını genişletme, dağıtım kanallarının karşılıklı kullanımı gibi doğrudan ve aktif pazarlama yöntemlerine ağırlık verilmektedir.

2-Üretim Niteliğinde Gelişme
Sektör giderek daha nitelikli, kaliteli ve pahalı ürünleri üretmekte ve ihraç etmektedir. Bu amaçla firmalarda ar-ge ve ür-ge çalışmaları genişlemektedir. Firmalar kendi tasarım ve koleksiyonlarını üretmektedir. Kendi markası ile ihracat genişlemektedir. Üretimde yenilikçilik ve yaratıcılık kapasitesi genişlemektedir. Üretim daha kısa sürede, daha hızlı ve yanısıra küçük ve esnek parti üretimlerde ve her bir parti için ayrı zengin tasarım ve koleksiyon içeren nitelikte olmaktadır. Üretim yerlerinde de değişim yaşanmaktadır. Üretim maliyetlerinin yönetilmesi için Anadolu’da yatırım genişlemektedir. Anadolu’da üretim havzalarının oluşması öngörülmektedir.

3-Sektördeki Yatırımların Nitelik Değişimi
Sektörde yapılan yatırımlarda kapasite artırmaya yönelik yatırımların payı azalacaktır. Sektördeki yatırımlar teknoloji yenileme ve iyileştirme, ar-ge-tasarım-koleksiyon yaratılması, işbirliği-satın alma ve re-organizasyon ile aktif pazarlama ve organizasyon ağırlıklı yatırımlar olacaktır.

4-İşgücü Niteliğinde Değişim ve İşgücü Verimliliği
Sektörde işgücü niteliği ve verimliliği artmaktadır. Üretimde çalışanların dışında, özellikle diğer alanlarda nitelikli işgücü istihdamı genişleyecektir. Ar-Ge, tasarım, strateji-iş geliştirme-bilgi yönetimi, pazarlama ve organizasyon ile yurtdışı organizasyonlar, finansal yönetim ve risk yönetimi alanlarında işgücü genişleyecektir.

5-Firmalar Arası İşbirliğinde Genişleme ve Uygun Ölçekler
Sektörde faaliyet gösteren firmalar arasında işbirlikleri genişleyecektir. İşbirliklerinin dört gelişme yönü olacaktır. İşbirlikleri hem yurtiçi hem de yurtdışı firmalar ile olacaktır. İşbirlikleri stratejik işbirlikleri, hisse ortaklıkları, proje ortaklıkları şekillerinde olacaktır. Yine işbirlikleri üretim, pazarlama, ar-ge-tasarım-moda-marka alanlarında yoğunlaşacaktır. Sektör yine üretim zinciri halkasında yer alan diğer alt ve yan sektörler ile işbirliklerini genişletecektir.

6-Moda Kenti İstanbul
Sektör orta-uzun vadede yeterli ve uluslararası nitelikli markalar ile bir moda merkezi olmanın alt yapısına ulaşabilecektir. Aynı süreçte İstanbul’un uluslararası moda takvimi içinde yer alması, moda günleri ve fuarlarının oluşturulması sağlanmış olacaktır.

7-Devlet Desteklerinde Değişim
Sektörün global yeniden konumlanması ve yurtiçinde yeniden yapılanmasında pazarlama, üretim, yatırım, işgücü, işbirlikleri alanlarında yeni öncelikler oluşmaktadır. Bu çerçevede sektöre yönelik devlet desteklerinin de bu önceliklere göre yeniden tasarlanması ve uygulanması sürecine girilmektedir.

Kaynak: www.sedefed.org