Dört çeşit fayda, bir ürüne değer katabilir. Bunlar, şekil, mülkiyet, yer ve zaman faydalarıdır.
Şekil faydası üretilmiş malların şekillerinin değiştirilerek ihtiyaçları daha iyi karşılayacak hale getirilmesi faaliyetidir. Örneğin; ağacın işlenerek mobilya haline getirilmesi veya şekil verilmiş farklı metal parçalardan çatal kaşıktan otomobil üretimine kadar çeşitli eşyaların imalatları gibi. Bu fayda üretim faaliyetlerince sağlanabilir.
Mülkiyet faydası üretilmiş olan malların, onlara en fazla ihtiyaç duyanların eline geçmesine aracılık eden satıcıların sağladığı faydalardır. Bu fayda satış işlemlerini gerçekleştiren pazarlama fonksiyonu tarafından sağlanmaktadır.
Yer faydası malların üretildiği yerlerden, tüketicilerinin bulunduğu yere taşınmasıyla sağlanan faydalardır. Yer faydası, malların müşteri ihtiyaçlarını karşılamak üzere ihtiyaç duyulduğu yerlerde bulunmasının değeri olarak görülebilir. Yer faydası malların taşınması faaliyeti yani lojistik faaliyetlerce ortaya çıkmaktadır.
Lojistik, malların kullanılamaz bir şekilde ortaya çıktıkları veya bol miktarda bulundukları (arz-fazlası durumunda) yerlerden, kullanılabilir bir şekil kazanmak üzere işlendikleri veya mevcut talebe oranla kıt oldukları yerlere taşıyarak, yer faydasının oluşturulmasıdır.
Örneğin, bazı tür hammaddeler üretim, depolama ve tüketim yerleri bakımından birbirlerinden uzak mesafelerde olabilir. Bunların işlenebilmesi amacıyla, bu tesislerin yakınlarında bulunan toplama noktalarına getirilmeleri gereklidir. Ayrıca üretilmiş ürünler de üretildikleri yerde bol miktarda bulunmaktadır.
Fiziksel dağıtım yoluyla bu mallar, arz hacmine eşit talebin mevcut olduğu yerlere getirilirler. Kısacası yer faydası, malların ihtiyaç olmayan bir yerden ihtiyaç olan başka bir yere nakliyesi yoluyla mallara katılan değerdir.
Zaman faydası ise, mallar üretildikleri gibi hemen tüketilemediğinden muhafaza edilmek üzere saklanması ve ihtiyaç duyulduğu zaman tüketilebilmeleriyle ortaya çıkan faydalardır.
Diğer bir deyişle ürünün depolanmasıyla ilgili malları depolayarak ve müşteri tarafından arzu edilen anda talebin olduğu yere teslim ederek elde edilen faydalardır.
Zaman faydası da yer faydası gibi lojistik faaliyet sonucu ortaya çıkmaktadır. Yer ve zaman yönünden lojistiğin sağladığı faydalar birlikte değerlendirildiğinde malların tüketicilere fiziksel olarak sunulabilmesinin ve dolayısıyla malların ihtiyaç duyulan anda ve yerde satılmasına imkan verecek hareketlerin en uygun şekilde tasarımı, planlanması ve operasyonunu gerektiren temel bir rolü bulunduğu anlaşılmaktadır.
Yer ve zaman faydaları kaynakların en uygun şekilde kullanılması, böylece herhangi bir girdiden azami faydanın elde edilmesinde kilit rol oynaması nedeniyle lojistik faaliyetlerinde önemini ortaya çıkarmaktadır.
Yer ve zaman faydasının lojistik yönü dışında mülkiyet faydası üzerinde de etkileri bulunmaktadır. Ürünlerin satışından sonra malların alıcıları tarafından fiziki olarak sahip olabilmesinde taşıma ve depolama işlemlerinin tamamlanması sonrası mülkiyetin de tamamen alıcıya geçmesinden dolayı mülkiyet faydasını da desteklemesi ve geliştirmesine katkı sağlamaktadır. Lojistiğin bu derece katına değer sağlayan faydaları, kilit konumuyla başarılı olabilmesinde ölçek ekonomileri ile kapasite kullanımı önemli rol oynamaktadır.
Taşıma araçlarındaki hacimlerin büyümesi, daha fazla yükün ayın anda taşınması, filo yönetim teknolojilerinin geliştirilmesi uzun mesafelerde daha ucuz taşımacılık ve depolama imkânlarının oluşturulması, ticaret hacmini her geçen yıl daha fazla artırmakta, bu da lojistiğin katma değer sağlamadaki rolünün benzer şekilde gelişmesini sağlamaktadır
Kaynak: Dünya Gazetesi
www.dunyagazetesi.com.tr
|
