Aslında herkes bu sektörü izliyor. Büyük gruplardan bazıları harekete geçti. Geçmeyenler ise gün sayıyor. Çünkü herkes tarımı, stratejik sektörler arasında görüyor. Tarım Bakanı Mehdi Eker de tarımı, stratejik sektör olarak değerlendirdiklerini söylüyor. Yatırımcılara ise katma değeri yüksek ürünlere yönelmelerini, lezzet ve marka değerini öne çıkarmalarını tavsiye ediyor. Özellikle meyve bahçesi kurmalarını ve hayvancılık alanında yatırım yapmalarını öneriyor.
Türkiye’de tarım ve hayvancılık sektörünün büyüklüğünü rakamlarla nasıl anlatırsınız?
Türkiye, dünyanın 16’ncı büyük ekonomisi. Tarımsal üretim değeri, tarım ekonomisi açısından ise 8’inci sırada. Geçen yıl Türkiye’nin tarımsal üretim değeri 57 milyar dolardı. Ekonomik krizde tarımsal istihdam arttı. Yani Türkiye’deki istihdam oranının 4’te 1’i tarım sektöründe. 2009’da ihracatımız 11,5 milyar dolara ulaştı. Bu rakamlar, sektörün büyüklüğü açısından önemli.
Biz tarımı, stratejik sektör olarak adlandırıyoruz. Hükümetimiz döneminde tarımsal strateji belgesi hazırladık. Ardından tarım karnesi çıkardık. Türkiye’de ilk defa bir kamu kurumu olarak bir sektörün verimlilik analizi çalışması yaptık. Türkiye’de herhangi bir kamu sektöründe olmayan şekliyle 50.000 kişiyle anketler yaparak verimlilik analizi çıkardık.
Bitkisel ve hayvansal olarak bakarsak üretim rakamları nedir?
Türkiye’de 2008 itibarıyla tarımın toplam üretim değeri 115,4 milyar TL. Bunun 66 milyar TL’si bitkisel üretim, 49,3 milyar TL’si hayvansal üretimi içeriyor. Hayvansal üretim değerinin ise 25,5 milyar TL’lik kısmını canlı hayvan değerinden, 23,8 milyar TL’lik kısmı da hayvansal üründen oluşuyor.
Ülkemizde 2008 itibarıyla tarımın GSYH’deki cari fiyatlarla tutarı 72,3 milyar TL. Tarımın GSYH’deki payı ise yüzde 7,6. Bu rakamlar, 2009 yılı itibarıyla tarımın GSYH’deki cari fiyatlarla tutarı 78,4 milyar liraya, payı ise yüzde 8,2’ye yükseldi.
Tarım sektörünün genel ekonomi içindeki büyüme oranı nasıl oldu?
Son 6 yılın 5’inde Türkiye’de tarım sektörü büyüdü. Son 60 yılda Türkiye’de tarımın 3 yıl üst üste büyüdüğü bir örnek yok. 2009 ve 2008 yıllarında genel büyüme negatifken tarım ekonomisi pozitif büyüdü. 2007, tarihin en kurak yılı olduğu için negatif büyüme oldu.
Tarım ürünleri ihracatını, ithalatla kıyasladığımızda 2,5 milyar dolarlık bir açık var. Bu durumu nasıl yorumluyorsunuz?
2002’de 4 milyar dolar olan tarım ürünleri ihracatımız, 2009’da 11,2 milyar dolara ulaştı. Yani 2,8 kat arttı. 2002’de yüzde 101,4 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı, 2009’da yüzde 116,2’ye yükseldi. 2002’de 57 milyon dolar olan tarım ürünleri dış ticaret fazlası, 2009’da 1,6 milyar dolara yükseldi. 2002 yılında 1,8 milyar dolar olan gıda maddeleri dış ticaret fazlası, 2009’da 4,5 milyar dolara yükseldi.
Tarım ürünleri ihracatımız, temel tarım ürünlerinden, işlenmiş tarım ürünlerine kaydıkça başarı gelecek. Yani katma değeri yüksek ürünleri üretmemiz lazım. Bu amaçla tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması ve paketlenmesine yönelik tesis yatırımlarını destekliyoruz. Tüketici ile ürün arasında bir güven köprüsü oluşturmaya çalışıyoruz. Katma değeri yüksek ürünler üreterek, yeni pazarlara yöneliyoruz. Hedefimiz kazanılmış ihracat payımızı korumak ve daha da artırmak.
Son 5-6 yılda Türkiye’nin tarım politikası nasıl bir değişim geçirdi? Türkiye’nin yeni tarım stratejisinin ana hatları neyi içeriyor?
Tarımsal üretim geçmişte, açlık ve yokluk kaygısıyla elde tutulması zorunlu bir çıktı olarak düşünülürken günümüzde bir hammadde olarak sanayide kullanılan girdi haline geldi. Gıda sanayi, paketleme, depolama, pazarlama gibi alt tanımlarıyla tarımın temel belirleyicisi konumuna erişti. Artık tarım, tek başına bir varlık olarak düşünülmüyor. İşlenerek katma değeri yükseltilen ve uluslararası ticarette stratejik değeri olan bir unsur haline geldi.
Tarım sektörünün giderek artan stratejik önemine paralel olarak Bakanlığımızın çalışmaları da önemli hale geldi. Yeni tarım stratejimizin ana hatlarını şöyle sıralayabilirim: Tarımsal üretim ve arz güvenliği, gıda güvenilirliği, bitki ve hayvan sağlığı, kırsal kalkınma, kurumsal kapasitemizin iyileştirilmesi…
Tarımsal üretimin planlanmasına yönelik nasıl çalışmalarınız oldu?
Cumhuriyet tarihinde tarımla ilgili yapılan en önemli çalışma Türkiye’deki tarımsal üretim havzaları modelinin oluşturulmasıdır. Eskiden Türkiye’de tarım envanterinin olmadığı söylenirdi. Türkiye tarımsal üretim imkanları nedir? Yani hangi bölgesinde, hangi ürün yetişir? Bunun imkanları nedir, hangi verimlilik düzeyinde yetişir? Bu sorulara cevap alabileceğiniz bir tarım politikası yoktu. Türkiye’nin tarımsal yatırım planlaması yok.
3 tane soru sorulurdu ve 3 soruna işaret edilirdi. Biz bu konuyla ilgili 3 yıl süren bir çalışma yaptık. Geçen yıl bu çalışma tamamlandı.
Türkiye tarımsal havzaları destekleme modelini geliştirdik. 527 milyon veri kullandık. 26 milyon hektar tarım arazisi var. Her bir parselin, her bir 2,5 dönümlük alanına işlenmek ve uygulanmak üzere 500 milyon topografya verisi, 14 milyon civarında toprakla ilgili veriler, iklim verileri gibi veriler kullandık. 290 havza vardı biz bu rakamı 30’a düşürdük. Yani tüm tarım arazilerini 30 havzaya böldük. Ekolojik olarak en yakın olanları bir araya getirdik. Orada hangi ürünlerin, hangi verimlilik düzeylerinde yetiştiklerini biliyoruz. Bununla üretim planlaması yapabiliyoruz. Bakanlığımızın çiftçiye sağladığı en büyük çalışmalardan bir tanesi budur.
Tarıma yönelik özel yatırımların arttığını görüyoruz. Bu ilginin artırılması için nasıl teşvikler veriyorsunuz?
Sürdürülebilirlik ilkesi çerçevesinde kaliteye, teknoloji kullanımına ve çevre koruma önceliklerine göre bitkisel üretim faaliyetinde, sertifikalı tohumluk kullanımının yetersiz olduğu bazı türlerde yurtiçinde üretip sertifikalandırılan tohum kullanan çiftçilere destekleme veriyoruz. Sertifikalı buğday, arpa, tritikale, yulaf, çavdar, çeltik, nohut, kuru fasulye, mercimek, susam, yer fıstığı, kanola, aspir, patates, yonca, korunga ve fiğ tohumluklarını bitkisel üretim faaliyetinde kullanan çiftçilere, dekar başına sertifikalı tohum kullanım destekleme ödemesi yapıyoruz. 2005 yılından beri de destekleme devam ediyor.
Özel sektör için teşvik edici uygulamalar gelecek mi?
Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı’nda özel sektörü desteklemeyi amaçlıyoruz. Ayrıca programın bundan sonraki yıllarda da devam etmesi yönünde çalışmalar yapıyoruz.
Size göre işadamları para kazanmak için tarımdaki hangi fırsatları değerlendirmeli? Onları tarımın hangi alanlarına yönlendirirsiniz? Önerileriniz neler olur?
Yatırımcı, bölgesel teşviklerin ve maliyet unsurlarının mukayeseli olarak daha cazip olduğu ucuz arazi temini, ucuz işçilik, ulaşım rahatlığı gibi fırsatları değerlendirmeleri ilk aklıma gelenler. Bakanlık olarak destek sağlamakta olduğumuz özellikle meyve bahçesi kurma ve hayvancılık alanlarında yatırım yapabilirler. Katma değeri yüksek ürünlere yönelmeleri, lezzet ve marka değerini öne çıkarmaları gerekiyor.
Türkiye’de tarım yatırımları anlamında gelecekte öne çıkacak bölgeler neresi? Yatırımların nerelerde yoğunlaşacağını düşünüyorsunuz?
Bitkisel üretimde sulama yatırımları yatırımcı için öncelikli olmalı. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde bu anlamda yatırımlar yoğunlaştı. Bölgenin hava, kara ve deniz derken ulaşımı yatırım için ikinci bir belirleyici unsur. Cazibe merkezi oluşturmada bölgesel teşvik sistemleri yatırımcı için öncelik arz ediyor.
Önümüzdeki birkaç yılda özellikle tarımın hangi alanında yatırım yapanlar daha büyük karlılıklara ulaşabilir?
Yatırımcının, özellikle pazardan üretime doğru zincirine uygun bir model seçmesi gerekiyor. Bakanlık olarak tablet şeklinde yatırım modeli öneremiyoruz. Yatırımcıların konuya ilişkin birikimleri, potansiyeli, mevcutları gibi bileşenleri birlikte değerlendirilip yapmak istediği faaliyeti mukayeseli olarak kendisine anlatıyoruz.
Daha önce yapılmış olan başarılı ve başarısız örnekleri de gösteriyoruz. Ancak yatırımcının sermayesini, hangi alana yatırması gerektiğine adres gösteremiyoruz. Yatırımcının bize alternatif modellerle gelmesi gerekiyor.
Kaynak: Bu röportaj, www.kobifinans.com.tr için, Capital Dergisi’nden derlenmiştir.
www.capital.com.tr
|
