Dünya kimya sanayi dinamik bir sanayidir. Sanayileşmiş ülkelerde ilk üç sanayiden biridir. Dünya kimya sanayi geçen yüzyılın son çeyreğinden itibaren kömür katranı ürünleri ve boyar maddelerle başlayıp; inorganik ve organik sentezlerle 30’lu ve 40’lı yıllarda petrokimyasal ve plastik ürünlerdeki gelişmelere ve 60 - 70’li yıllarda gelinen belli bir seviyeye kadar istikrarlı bir yükselme göstermiştir. Son yıllarda farmasötik, biyokimya ve gen teknolojilerinde yaşanan çok büyük gelişmeler, dünya kimya sanayiini küresel bir düzeye ulaştırmıştır.

Dünya kimya sanayi üretimi tahmini 1 921 milyar EURO’luk hacime ulaşmıştır. Dünya kimya sanayi üretiminde 580 milyar Euro ile AB (25) ilk sırayı almaktadır. AB ülkelerini Asya ve ABD izlemektedir. Söz konusu ülkeler toplam kimya sanayi üretiminin yüzde 85’ini oluşturmaktadır.

Bazı kaynaklara göre, söz konusu ülkelerin dünya kimya sanayi ticaretindeki etkinliği artmaya devam edecektir. Bunun yanı sıra Asya ülkelerinin dünya pazarında rolü de artarak sürecektir. AB, ABD ve Japonya’nın kimya sanayi üretimi yüzde 1-3 arasında artarken, Çin’in kimya sanayi üretimi son iki yılda yüzde 10-13 oranında artmıştır.

Gelişmekte olan ülkelerde kişi başına düşen kimyasal tüketimi gelişmiş ülkelere oranla düşüktür. Gelişmiş ülkelerde kişi başına tüketim Japonya’da 1.620 dolar, Kuzey Amerika’da 1.295 dolar ve Batı Avrupa’da 1.073 dolar olup, dünya ortalaması 262 dolar düzeyindedir.

İhracat
Dünya kimya sanayi ihracatı 2003 yılı itibariyle plastik ve kauçuk eşya dahil yılı 978 milyar dolar civarında gerçekleşmiştir. Dünya kimya sanayi ihracatının, toplam dünya ihracatı içindeki payı yüzde 13’dür. İhracatta önde gelen ürün grupları, organik kimyasallar, plastik ve kauçuk hammaddeleri, ilaçlar, inorganik kimyasallar, kozmetikler ve boyalardır.

Dünya İhracatının yüzde 53’ü AB ülkeleri tarafından yapılmaktadır. İhracatta Almanya, ABD, Belçika, Fransa, İngiltere, Hollanda, Japonya ve Irlanda başlıca ülkelerdir.

İthalat
Dünya kimya sanayi ithalatı 2003 yılında 1 023 milyar dolar olmuştur. Başlıca ithal edilen ürün grupları sırasıyla organik kimyasallar, ilaçlar, plastik ve kauçuk hammaddeler, inorganik kimyasallar, kozmetikler, boyalar, temizlik maddeleri ve gübrelerdir.

Dünya ithalatı incelendiğinde, önemli ihracatçı ülkelerin pek çoğunun aynı zamanda önemli ithalatçı ülkeler olduğu görülmektedir. İthalatın yüzde 65’i AB ülkelerine yapılmaktadır. Ülkeler bazında incelendiğinde yaklaşık 90 milyar dolar ile ABD dünyanın en büyük kimya sanayi ürünleri ithalatçısıdır. ABD’den sonra diğer önemli kimyasal maddeler ithalatçısı ülkeler ise Almanya, Belçika, Fransa, Çin, İngiltere ve İtalya’dır.

Dünya kimya sanayi ithalatında gelişmiş ülkelerin payı yüzde 80; gelişmekte olan ülkelerin payı ise yüzde 20’dir. Gelişmekte olan ülkeler içinde OPEC ülkeleri en büyük payı almakta, bu ülkeleri Ortadoğu ülkeleri takip etmektedir.

Hazırlayan: Songül Bektaşoğlu
Kaynak: T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi