Türkiye İle Ekonomik ve Ticari İlişkilerin Gelişimi

Güney Afrika Cumhuriyeti, Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından 2003 yılında uygulamaya konulan Afrika Ülkeleri ile Ekonomik İlişkilerin Geliştirilmesi Stratejisi kapsamında, sahra altı Afrika ülkeleri pazarına giriş için öncelikli ülke olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede, 2003 yılından itibaren iki ülke arasındaki dış ticaret hacmi önemli bir artış trendine girmiş, 2002 yılında 298,6 milyon ABD Doları olan dış ticaret hacmimiz 2008 yılında 2,74 milyar ABD Dolarına yükselmiştir.

2008 yılı itibariyle Güney Afrika ile dış ticaretimiz incelendiğinde, ihracatımızın 2007 yılına oranla % 89,5 oranında artarak 1.238,6 milyon ABD Doları, ithalatımızın ise %30,8 oranında azalarak 1.502,5 milyar ABD Doları olarak gerçekleştiği görülmektedir.

Ülkemiz ile Güney Afrika arasındaki dış ticaret hacmi yıllar itibariyle artış göstermekle birlikte, dış ticaret dengesinin sürekli olarak ülkemiz aleyhine seyrettiği görülmektedir. Söz konusu açığın en önemli nedeni Güney Afrika'dan yapılan altın ithalatıdır. Güney Afrika'dan yapılan altın ithalatımız bu ülkeden yapılan toplam ithalatımız içerisinde, 2008 yılı itibariyle yaklaşık %54'lük bir orana tekabül etmektedir.

Güney Afrika'ya yönelik ihracatımızda, petrol ürünleri, otomotiv sanayi ürünleri, elektrikli makine ve cihazlar, dokumacılık ürünleri ve kağıt-karton esaslı mamullerin önemli ihraç kalemlerimizi teşkil ettiği görülmektedir.

Güney Afrika'dan ithalatımızda ise altın ve taşkömürü en önemli ithal kalemlerimizi teşkil etmektedir. Diğer önemli ithal kalemlerimizi ise binek otomobiller, otomotiv yan sanayi ürünleri, krom cevheri, ferro-manganez, demir-çelik ürünleri, kimyasallar ve tarımsal ham maddeler oluşturmaktadır.

Öte yandan, ülkemizin Güney Afrika Cumhuriyeti ile gerçekleştirdiği ithalat ve ihracat rakamları konusunda, özellikle GAC'den yapılan ithalat rakamlarında, Türkiye istatistikleri ile Güney Afrika istatistikleri arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu farklılıkların büyük bir kısmı, GAC istatistiklerinde altın ihracatının büyük bir kısmının ülke ismi belirtilmeden 'origin of goods unknown' şeklinde kaydedilmesinden kaynaklanmaktadır.

İkili Anlaşma ve Protokoller, KEK Toplantıları
Türkiye ile Güney Afrika arasındaki ticari ve ekonomik ilişkilerin yasal altyapısını oluşturan anlaşma ve protokoller aşağıda yer almaktadır.

3 Mart 2005 tarihinde Pretoria'da imzalanan Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması uyarınca kurulan Türkiye-Güney Afrika Karma Ekonomik Komisyonunun Birinci Dönem Toplantısı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Hilmi Güler ve Güney Afrika Ticaret ve Sanayi Bakanının eşbaşkanlıklarında, 31 Mart-2 Nisan 2008 tarihlerinde Pretoria'da gerçekleştirilmiştir.

Öte yandan, Güney Afrika'nın AB ile imzaladığı Ticaret, Kalkınma ve İşbirliği Anlaşması sonrasında, Türkiye'nin AB ile olan Gümrük Birliğinin getirdiği yükümlülükler ve ticari çıkarlarımız çerçevesinde, Güney Afrika'nın da dahil olduğu SACU-Güney Afrika Gümrük Birliği ile ülkemiz arasında bir Serbest Ticaret Anlaşması imzalanması amacıyla müzakerelere başlanması yönündeki girişimlere devam edilmektedir.

Temas ve Görüşmeler
İlk demokratik serbest seçimler sonrası, iktidarın beyaz azınlığın elinden siyah çoğunluğun eline geçtiği 1994 yılı Mayıs ayından bu yana Türkiye ile Güney Afrika arasında siyasi düzeyde ilk temas, Güney Afrika Dışişleri Bakan Yardımcısı Aziz Pahad'ın Haziran 2000 ayında ülkemize yaptığı ziyaretle kurulmuştur. Bakan Yardımcısı Aziz Pahad'ın özel sektör temsilcilerinden oluşan heyetle birlikte, siyasi istişarelerde bulunmak üzere 22-25 Haziran 2000 tarihlerinde ülkemize gerçekleştirdiği bu ziyaret aynı zamanda 1994 yılında Güney Afrika'da iktidara gelen siyah çoğunluk yönetimiyle ülkemiz arasında siyasi nitelikli ilk üst düzey ziyaret olmuştur.

26 Ağustos-4 Eylül 2002 tarihleri arasında Johannesburg'da düzenlenen ve Sayın Cumhurbaşkanımızın başkanlığında katılım sağlanan Dünya Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesi'ne Türkiye'den resmi ve gayri resmi heyetler olarak toplam 90 kişi iştirak etmiştir.

Eylül 2003'te dönemin GAC Devlet Başkanı Yardımcısı Jacob Zuma ülkemize resmi bir ziyarette bulunmuştur.

-          Konya Sanayi Odası'nın düzenlediği, anılan odaya mensup çeşitli sektörlerden 20 firma temsilcisinin katıldığı bir heyet 8-12 Mart 2004 tarihleri arasında Güney Afrika'yı ziyaret ederek, Pretoria ve Johannesburg'da temaslar gerçekleştirmiş, seminer, işadamları arasında birebir görüşmeler, tesis ziyaretleri ve oda ziyaretleri yapılmıştır.

Uşak Sanayi Odası'nın düzenlediği ve anılan odaya mensup katılımcıların yer aldığı 25 kişilik bir heyet tarafından 8-14 Mayıs 2004 tarihleri arasında Johannesburg ve Cape Town'ı kapsayan bir ziyaret gerçekleştirilmiştir.

Devlet Bakanımız Sayın Kürşad Tüzmen başkanlığında 30 kişilik bir heyet 26-31 Ekim 2004 tarihleri arasında Johannesburg ve Cape Town'da temaslarda bulunmuş, seminer ve işadamları arasında birebir görüşmeler gerçekleştirilmiştir.

Marifed-Marmara İş Hayatı Dernekleri Federasyonu tarafından düzenlenen bir organizasyonla, 30 kişilik bir işadamları heyeti 5-13 Şubat 2005 tarihleri arasında Johannesburg ve Cape Town'ı kapsayan bir ziyarette bulunmuş, seminer ve birebir görüşmeler gerçekleştirilmiştir.

Başbakanımız  başkanlığında 60 kişilik bir işadamları heyeti 3 Mart 2005 tarihinde Johannesburg, 4 Mart 2005 tarihinde Cape Town'da temaslarda bulunmuş ve işadamları arasında birebir görüşmeler gerçekleştirilmiştir.

Güney Afrika Savunma Bakanlığı Genel Sekreterinin davetlisi olarak, Savunma Sanayii Müsteşarı Murad Bayar, savunma sanayii alanında faaliyet gösteren on bir firma temsilcisi ile birlikte 5-8 Şubat 2006 tarihlerinde Güney Afrika'ya bir ziyaret gerçekleştirmiştir.

Güney Afrika Kamu İktisadi Teşekkülleri Bakanı Alec Erwin 2006 yılı Mayıs ayında ülkemizi ziyaret etmiştir.

Güney Afrika Savunma Bakanı Masiuoa Lekota 13-15 Haziran 2006 tarihlerinde ülkemizi ziyaret etmiştir.

Adalet ve Kalkınma Partisi milletvekillerinden oluşan yedi kişilik milletvekili heyeti, istihdam ve çalışma politikaları, gelişmekte olan ülkelerdeki son ekonomik gelişmeler ve gelişmekte olan ülkelerin uluslararası örgütlerle ilişkileri konularında temas ve görüşmelerde bulunmak üzere 22-23 Mart 2007 tarihlerinde Güney Afrika'yı ziyaret etmiştir.

Ülkemizin de üyesi bulunduğu, küresel ekonomik gelişmelerin izlenmesi ile uluslararası işbirliğinin artırılmasına yönelik faaliyet gösteren G-20 platformunun, 24-25 Mart 2007 tarihlerinde Pretoria'da düzenlenen toplantısına, ülkemizden Hazine Müsteşarı İbrahim Çanakçı başkanlığında bir heyetle iştirak edilmiştir.

2-5 Nisan 2007 tarihlerinde Johannesburg'da düzenlenen Yolsuzlukla Mücadele Beşinci Küresel Forumuna, Adalet Bakanımız Sayın Cemil Çiçek başkanlığında, çeşitli kurum ve kuruluşlardan oluşan bir heyetle katılım sağlanmıştır.

Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürü Rıfat Dağdelen başkanlığında, Dışişleri Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türkiye Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü, Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü, Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu ve Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı temsilcilerinden oluşan Türk heyetinin iştirakiyle, Türkiye-Güney Afrika Enerji ve Madencilik Çalışma Grubu II. Dönem Toplantısı 13-16 Mayıs 2007 tarihleri arasında Güney Afrika'da gerçekleştirilmiş ve toplantılar sonucunda bir Mutabakat Zaptı imzalanmıştır.

17-18 Kasım 2007 tarihlerinde Güney Afrika'nın Cape Town şehrinde düzenlenen ve Maliye Bakanları ile Merkez Bankası başkanlarının katıldığı G-20 Toplantısına ülkemizden Devlet Bakanı Sayın Mehmet Şimşek başkanlığında, Hazine Müsteşarlığı ve Merkez Bankası yetkililerinin de dahil olduğu bir heyetle iştirak edilmiştir.

Türkiye Genç İş Adamları Konfederasyonu Genel Başkanı Hazım Sesli başkanlığında bir iş adamları heyeti tarafından, 6-12 Şubat 2008 tarihlerinde Güney Afrika'ya iş gezisi gerçekleştirilmiştir.

MABİAD-Marmara Bahar İş Adamları Deneği Yönetim Kurulu Başkanı Nüvit Karagözlü ve söz konusu Derneğe bağlı işadamlarından oluşan bir heyet, Üsküdar Belediye başkanının da katılımıyla 28 Mart-2 Nisan 2008 tarihlerinde Güney Afrika'ya bir ziyaret gerçekleştirmiştir.

Türkiye-GAC Karma Ekonomik Komisyonu I. Dönem Toplantısı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Hilmi Güler ve GAC Ticaret ve Sanayi Bakanı Mandisi Mpahlwa'nın eşbaşkanlığında 31 Mart-2 Nisan 2008 tarihlerinde Pretoria'da gerçekleştirilmiştir. Söz konusu KEK Toplantısı vesilesiyle Güney Afrika'da bulunan Sayın Hilmi Güler, diğer temaslarının yanı sıra GAC Kamu İktisadi Teşekkülleri Bakanı ve GAC Enerji ve Madenler Bakanı ile bir görüşme gerçekleştirmiştir.

Yatırımlar
Afrika kıtasında en fazla yabancı sermaye çeken ülke olan Güney Afrika'da Türk firmaları tarafından yapılan yatırımların miktarının 30 milyon dolar civarında olduğu tahmin edilmektedir. Türk firmaları tarafından gerçekleştirilen yatırımların başında madencilik ve tekstil sektörleri gelmektedir. Başta Johannesburg, Cape Town, Durban ve Pretoria olmak üzere ülkede Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına ait tekstil, halı, gıda ağırlıklı ithalat, toptan ve perakende satış yapan birçok firma bulunmaktadır

Türkiye-Güney Afrika İş Konseyi
Türkiye-Güney Afrika İş Konseyi 1997 yılında kurulmuş, İş Konseyinin kuruluş anlaşması muhatap kuruluş olarak belirlenen Afrika Ticaret Enstitüsü (AHI) ile 2000 yılı Mayıs ayında imzalanmıştır. Eylül 2004'te ise Güney Afrika tarafından yeni muhatap kuruluş Güney Afrika Ticaret ve Sanayi Odaları Birliği (CHAMSA) olmuştur.

Türk-Güney Afrika İş Konseyi, halen Güney Afrika kanadında bir muhatap kuruluş olmaması nedeniyle faaliyetlerini yürütememektedir.

Kaynak: www.musavirlikler.gov.tr