Güney Afrika Cumhuriyeti, Dünya Ticaret Örgütü üyesi olup, tarife yapısını DTÖ kurallarına göre düzenlemistir. Güney Afrika Gümrük Birliği (SACU çerçevesinde, Güney Afrika, Botsvana, Lesotho, Namibya ve Svaziland arasında gümrük birliği bulunmaktadır. Güney Afrika Kalkınma Toplulugu (SADC) ile olan Serbest Ticaret Anlasması uyarınca Güney Afrika da dahil olmak üzere 14 Afrika ülkesi arasındaki ticarette gümrük tarifeleri indirilmiş olup, belli bir süre içinde SADC ülkeleri arasında ticaretin serbestlestirilmesi amaçlanmaktadır. Öte yandan, Avrupa Birliği ile imzalanan Ticaret, Kalkınma ve İsbirligi Anlasması uyarınca, 2008 yılına kadar Avrupa Birligi ve Güney Afrika arasında serbest ticaret hedeflenmektedir.
Güney Afrika Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, ulusal çıkarlar doğrultusunda Güney Afrika’ya yapılacak ithalat ve ihracatı düzenlemeye, yasaklamaya veya sınırlandırmaya yetkili kılınmıştır. Bu çerçevede, 208 kalem malın ülkeye ithalatı izne tabi olup, ithalatı izne tabi olan maddeler ise ana hatlarıyla balık ve balıkçılık ürünleri, hidrokarbonlar, petrol ürünleri, lastikler, temel metaller, atesli silahlar ve mühimmatlar, kumar makineleri ve bazı kimyasal maddelerdir. Öte yandan, tüm kullanılmış ve ikinci el ürünlerin ithalatı kontrol önlemlerine tabidir.
177 kalem malın ülkeye ihracatı izne tabi olup, ihracı izne baglı olan maddeler ana hatlarıyla orman ürünleri, madenler, sınai ürünler, motorlu araçlar ve petrol ürünleridir.
Gümrük Tarifeleri ve Vergiler
Dünya Ticaret Örgütü kuralları ve Uruguay Round uyarınca Güney Afrika tarife yapısını yeniden düzenlemiş, tarife kategorilerini 80 değisik seviyeden sekize indirmistir. Tarifeler genelde sıfır ila %30 arasında degismekte, özellikle tekstil sektörü ve otomotiv sektöründe istisnalar bulunmaktadır. Güney Afrika’ya ithalatta Gümrük Vergileri’nin dışında %14 KDV uygulaması bulunmaktadır. İthalatta KDV uygulaması SACU üyesi dört ülke haricindeki bütün ülkelerden yapılan ithalatta bulunmaktadır.
Güney Afrika Gümrük Birliği (SACU) çerçevesinde Botsvana, Lesotho, Namibya ve Svaziland ile Güney Afrika arasında gümrük birliği bulunduğu için söz konusu dört ülkeden yapılan ithalatta Gümrük Vergisi bulunmamakta, sadece %14 oranındaki KDV ödenmektedir. Diğer ülkelerden yapılan ithalatlarda ise Gümrük Vergisi ve KDV tahsil edilmektedir. SACU üyesi dört ülke haricinde diğer bütün ülkelerden yapılan ithalatta KDV asağıda belirtilen sekilde hesaplanmaktadır.
Malın fiyatı (FOB)
KDV için baz alınacak tutar x %14 = Ödenmesi gereken KDV miktarı Gümrük Vergisi ve KDV’nin haricinde, Güney Afrika’ya ithalatta bazı lüks mallar,
alkollü ve alkolsüz içkiler, tütün ve tütün mamulleri, motorlu tşsıtlar için belli oranlarda tüketim vergisi tahsil edilmektedir. Dünya Ticaret Örgütüne yapılan taahhütler çerçevesinde 1 Ekim 1995 tarihinde bütün özel ithalat vergileri kaldırılmıstır.
İthalat İçin Gerekli Belgeler
Konsimento (Bill of Lading): Nakliyeci firmanın malı ulastırmak üzere teslim aldıgını gösteren söz konusu belgeden üç adet istenmektedir.
Mense Sahadetnamesi (Certificate of Origin): İthalatı yapılan ürünlerin orijininigösteren söz konusu belgenin orijinal imzalı bir kopyasının ticari faturanın orijinal kopyasına eklenmesi gerekmektedir.
Ticari Fatura (Commercial Invoice): Biri asıl dört kopya olmak üzere düzenlenecek ticari faturaların ithalatı yapılacak ürüne iliskin tüm bilgileri içermesi gerekmektedir.
İthalat Ruhsatı (Import License): İthalat Kontrol Mevzuatına göre ithalatı izne tabi olan malların ithalatında ithalat ruhsatı gerekmektedir. İthalat ruhsatı sadece kayıtlı ithalatçılara verilmektedir.
Sigorta Sertifikası (Insurance Certificate): Malın sigortalandıgını gösteren söz konusu belge ithalatçı tarafından talep edilmektedir.Paketleme Listesi (Packing List): Malların ambalajını ve içerigini gösteren söz konusu belgeden üç nüsha talep edilmekte olup, belgenin içerigi diger belgelerin içerigine uymak zorundadır.
Proforma Fatura (Pro-Forma Invoice): İthalat asamasında aranan zorunlu bir belge olmamakla birlikte, ithalatçı firma tarafından talep edilebilmektedir.
Diğer Belgeler: Ayrı bir mevzuata tabi olan ve özel izin gerektiren malların ithalatında diger bazı belgeler talep edilmektedir.
Anti-Damping Uygulamaları
Güney Afrika, anti-damping sorusturması açan ve uygulayan ülkelere sıralamasında ön sıralarda yer almaktadır. Dünya Ticaret Örgütü verilerine göre, Güney Afrika 2005 yılının ilk yarısında dünyada en fazla anti-damping sorusturması açan ülke konumundadır. 2005 yılının ilk yarısında Güney Afrika toplam 17 tane anti-damping sorusturması açmıstır.
Çok Taraflı Ticaret Anlaşmaları ve Preferanslar
Güney Afrika Gümrük Birligi (SACU)
Güney Afrika Gümrük Birliği (Southern African Customs Union), 11 Aralık 1969 tarihinde Güney Afrika, Botsvana, Lesotho, Namibya ve Svaziland arasında imzalanan gümrük birligi anlasması ile olusturulmus ve 1 Mart 1970 tarihinde yürürlüge girmistir. Tarihi 1910 yılına kadar dayanan ve dünyadaki en eski gümrük birliği olan SACU, 2002 yılında akdedilen ve 1 Temmuz 2004 tarihinde yürürlüge giren yeni SACU Anlasmasıyla önemli değişikliklere uğramıştır. SACU’nun sekretaryası Namibya’da bulunmaktadır.
Serbest Ticaret Anlaşmaları ve Tercihli Ticaret Anlaşmaları
TDCA – Agreement on Trade, Development and Cooperation: Avrupa Birligi ile Güney Afrika arasında müzakereleri tamamlanan ve 1 Ocak 2000 tarihi itibariyle yürürlüge giren söz konusu anlasma uyarınca taraflar belirlenen geçis süreci sonrasında serbest ticareti hedeflemektedirler.
Güney Afrika Kalkınma Toplulugu (SADC – the Southern African Development Community): 1 Ocak 2000 tarihinde yürürlüge giren Anlasma uyarınca sahra altı Afrika bölgesinde bulunan 14 Afrika ülkesi Angola, Botsvana, Dem. Kongo Cum., Lesotho, Madagaskar, Malavi, Mauritius, Mozambik, Namibya, Güney Afrika, Svaziland, Tanzanya, Zambiya, Zimbabve) arasında ticaretin serbestlestirilmesi öngörülmektedir. Söz konusu anlasma kapsamında Güney Afrika SADC ülkelerinden yapılan ithalatta Gümrük Vergileri’ni büyük oranda indirmis bulunmaktadır.
EFTA (European Free Trade Area) ve MERCOSUR arasındaki Serbest Ticaret Anlasmasına iliskin müzakereler tamamlanmıs olup STA Anlasmalarının 2006 yılında yürürlüge girmesi beklenmektedir.
ABD , Hindistan, Çin ile Serbest Ticaret Anlaşması müzakerelerine devam edilmektedir. Öte yandan, aralarında Türkiye’nin de bulundugu birçok ülkenin Güney Afrika ile Serbest Ticaret Anlasması imzalanması yönünde talebi bulunmaktadır.
İkili Anlasmalar
Güney Afrika ile Zimbabve arasında imzalanan Ticaret Anlasması ve Güney Afrika ile Malavi arasında imzalanan Ticaret Anlasması uyarınca, Zimbabve ve Malavi Güney Afrika’ya yaptıkları ihracatta belirli ürünlerde tek taraflı olarak bazı tarife indirimlerine sahip
bulunmaktadır.
Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi
Genellestirilmis tercihler sistemi kapsamında, Avrupa Birligi, Norveç, İsviçre, Rusya Federasyonu ve Türkiye Güney Afrika’ya karsılıksız olarak tarife indirimleri uygulamaktadır.
AGOA
Afrika Büyüme ve Fırsatlar Yasası (AGOA – the African Growth and Opportunity Act) uyarınca Güney Afrika, ABD’ye tercihli ticaret imkanına sahiptir.
Kaynak:www.dtm.gov.tr
