Cari İşlemler Dengesi ve Dış Borçlar

Kaynak: South African Reserve Bank, Quarterly Bulletin June 2009

Güney Afrika ekonomisinde son yıllarda kaydedilen istikrarlı büyümeye rağmen cari işlemler dengesindeki açığın yıllar itibariyle arttığı görülmektedir. 2005 yılında 9,7 milyar dolar olan cari açık, 2006 yılında 16,6 milyar dolar, 2007 yılında 20,5 milyar dolar olmuş, 2008 yılında ise-bir önceki yılla aynı seviyede- 20,5 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.

Cari işlemler dengesinin GSYİH'ye oranı incelendiğinde ise bu oranın 2005 yılında %-4, 2006 yılında %-6,5, 2007 ve 2008 yıllarında ise sırasıyla %-7,3 ve %- 7,4 olarak gerçekleştiği görülmektedir.

Enflasyon

Güney Afrika'nın uyguladığı para ve maliye politikaları uyarınca, Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası tarafından, enflasyonu yıllık %3-6 aralığında tutmak yönündeki enflasyon hedefleyici politikalar uygulanmaktadır. Güney Afrika Maliye Bakanlığı tarafından 2000 yılında başlatılan ve başlangıçta sadece 2002 yılı için hedeflenen %3-6 arasındaki enflasyon hedefleyici politika, 2003 yılı Kasım ayında değiştirilerek sürekli hale getirilmiştir.

Güney Afrika'da enflasyon oranlarının ölçülmesinde birkaç farklı yöntem uygulanmakta olup, bunlardan birincisi olan CPI (consumer price index-tüketici fiyat endeksi) 1500 mal ve hizmet kaleminden oluşan sepetteki fiyat değişimlerini yansıtmakta ve sadece anakentlerdeki fiyat değişimleri hesaba katılmaktadır.

İkinci bir enflasyon ölçme metodu olan CPIX ise Güney Afrika Merkez Bankası tarafından uygulanan enflasyon hedefleyici politikalar çerçevesinde uygulanmaya başlanmıştır. Enflasyon hedefleyici politikalarda CPIX enflasyon oranı baz alınmakta olup, söz konusu ölçüm metodunda faiz oranlarındaki değişiklikler hariç tutulmakta ve kırsal kesim hariç olmak üzere, anakentler ve şehirlerdeki fiyat değişimleri hesaba katılmaktadır.

Yukarıda belirtilen bilgiler paralelinde, Güney Afrika'da yıllar itibariyle görülen enflasyon oranlarına ilişkin tablo aşağıda yer almaktadır.

Kaynak: Statistics South Africa

2003 yılı Temmuz ayından 2007 yılı Şubat ayına kadar 43 aylık süre zarfında enflasyon oranlarının Güney Afrika Merkez Bankasınca hedeflenen aralıkta gerçekleştiği ve %6'nın üzerine çıkmadığı görülmektedir. Ancak, özellikle gıda fiyatları ve petrol fiyatlarında kaydedilen artışla birlikte 2007 yılı Nisan ayından itibaren enflasyon oranları %6'nın üzerine çıkmıştır.

Güney Afrika'da uygulanan enflasyon hedefleyici politikalar çerçevesinde Merkez Bankası tarafından baz alınan CPIX enflasyon sepetinde yer alan ürünlerin 2007 ve 2008 yılları itibariyle fiyat değişim oranlarına ilişkin tablo aşağıda yer almaktadır.

Kaynak: South African Reserve Bank

Dış Borçlar

Güney Afrika'nın toplam dış borcu 2008 yılı sonu itibariyle 71,8 milyar ABD Dolarıdır. Rand olarak hesap edildiğinde ise Güney Afrika'nın toplam dış borcu 668 milyar Randa tekabül etmektedir.

Kaynak: South African Reserve Bank

Rezervler

2006 yılında olduğu gibi 2007 yılında da Güney Afrika'ya net sermaye akışı cari işlemler dengesindeki açığı finanse etmiş ve 2007 yılının genelinde ödemeler dengesi 47,8 milyar Rand fazla vermiştir.

2007 yılında, Güney Afrika Merkez Bankası toplam rezervleri bir önceki yıla göre yaklaşık 7 milyar dolar artarak 32,9 milyar dolara ulaşmış, 2008 yılında da bu artış trendini sürdürerek 34,1 milyar dolar olmuştur.

Kaynak: South African Reserve Bank

 2008/2009 Bütçesi

Güney Afrika'da 2009/2010 mali yılı bütçesi 11 Şubat 2009 tarihinde açıklanmıştır. Buna göre;

2008/09 bütçesinin GSYİH'nın %1'i oranında (20,3 milyar Rand) bütçe fazlası vereceği tahmin edilirken, 2009/10 ve 2010/11 bütçelerinde sırasıyla GSYİH'nın %0,8'i ve %0,6'sı oranlarında bütçe fazlası verilmesi öngörülmektedir.

2009 yılında GSYİH artış oranının % 1,2 olacağı  ve 2011 yılına kadar büyüme oranının % 4'e çıkacağı öngörülmektedir.

Tüketici fiyatları endeksindeki artış oranının 2009 yılında %5,8 oranına düşmesi beklenmektedir.

Kamu harcamalarında (faiz giderleri hariç) yıllık %5,1 oranında artış öngörülmektedir.

Bütçe gelirlerinin 2008/09 dönemi için 637,7 milyar Rand, 2009/10 dönemi için 674,4 milyar Rand, 2010/11 döneminde ise 743,7 milyar Rand civarında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

Ülkede yaşanmaya başlanan elektrik kesintileri dikkate alınarak elektrik üreticisi Eskom firmasına önümüzdeki beş yıllık süre zarfında toplam 60 milyar Rand kredi verilmesi planlanmaktadır.

Güney Afrika'da 2009/10 bütçesi ile birlikte vergi sisteminde ve vergi oranlarında yapılan değişikliklere ilişkin özet bilgiler ise aşağıda sunulmaktadır.

• Kurumlar vergisi oranı %29'dan %28'e indirilmiştir.
• Şahısların gelir vergilerinde toplamda 13,6 milyar Rand'ı bulan indirimler yapılmıştır.
• Alkollü içeceklere uygulanan tüketim vergileri artırılmıştır. Buna göre, 340 ml kutu biradaki tüketim vergisi 7 cent, şaraptan alınan tüketim vergisi (şişe başına) 10,5 cent,  likörlerden alınan tüketim vergisi (şişe başına) 3,2 cent arttırılmıştır. 
• Tütün mamullerinden alınan tüketim vergileri de artırılmış olup, bir paket (yirmilik) sigaradan alınan tüketim vergisi 88 cent arttırılmıştır.
• Benzin ve dizele uygulanan vergiler sırasıyla 40,5 cent/litre ve 41,5 cent/litre oranında arttırılmıştır.

2008/09 bütçesine ilişkin revize edilmiş tahmini veriler ile 2009/10 ila 2010/12 bütçelerine ilişkin olarak orta vadeli öngörüler kapsamında bütçe gelir ve giderleri ile ilgili tablo ise aşağıda yer almaktadır.

Kaynak: National Treasury

Kaynak : www.musavirlikler.gov.tr