|
Ülkenin Kısa Tarihçesi
Güney Afrika'daki ilk yerleşik topluluğun San (Bushmen) ve Hottentot'lar olduğu bilinmektedir. 17. yüzyıldan itibaren ise Bantu dil grubuna bağlı diğer kabileler Güney Afrika'ya yerleşmeye başlamıştır.
Güney Afrika'daki ilk beyaz yerleşim, Uzak Doğu'ya uzanan deniz yolunda denizcilere ikmal noktası oluşturmak amacıyla Hollanda Doğu Hindistan Şirketi temsilcisi ve emrindekilerin 1652 yılında Cape bölgesinde geçici bir üs kurmalarıyla başlamıştır. Daha sonraları özellikle Hollanda'dan göçmen kabul edilmesiyle bu yerleşim genişlemiştir. 1688-1700 yılları arasında Fransız Huguenotlar da göçmen olarak ülkeye gelmiştir.
18. yüzyılın ikinci yarısında yeni yerleşim bölgelerine yayılan beyazlarla Khoisan kabilesi arasında çatışmalar çıkmış, 1795 yılında Hollanda kökenlilerin yerleşim bölgesi Cape, İngiltere'nin fiili egemenliği altına girmiştir. 1803'te yapılan Amiens Antlaşması uyarınca Cape bölgesi Hollanda'nın denetimine verilmiş olmakla birlikte, Hollanda 1814 yılında yapılan Viyana Kongresi'nden sonra bu bölgeyi resmen İngiltere'ye bırakmıştır.
1834-1840 yılları arasında 'Boer' olarak isimlendirilen yaklaşık 15 bin Hollanda asıllı beyaz, İngiliz egemenliğinden kurtulmak amacıyla kuzeye doğru göç etmiş ve Zulu topraklarında Natalia Cumhuriyeti'ni kurmuş, ancak bu Cumhuriyet 1842'de İngilizlerce ilhak edilmiştir. Yine bu dönemde Boerler tarafından kurulan Orange Free State ve Transvaal Cumhuriyetleri ise 1852'de İngiliz yönetimince tanınmıştır.
İngilizler Natal bölgesini sömürge yapmış ve 1860 yılında şeker kamışı üretiminde çalıştırmak üzere ilk Hintli nüfusu bu bölgeye (Durban ve çevresine) getirmiştir. 1871'de Güney Afrika'da zengin elmas, 1886 yılında ise altın yatakları bulunması üzerine İngilizler, 1899-1902 yılları arasında, bu madenlerin yer aldığı Transvaal ve Orange Free State Cumhuriyetlerine saldırmış ve tarihe Anglo-Boer savaşları olarak geçen çatışma çıkmıştır. Bu çatışma sonucunda İngilizler galip gelmiş, adı geçen Cumhuriyetleri sömürgelerine katarak Güney Afrika'da egemen güç olmuştur.
1910 yılında İngiltere'nin Güney Afrika'daki dört sömürgesi (Cape, Natal, Orange Free State ve Transvaal), Union of South Africa adı altında birleşmiş ve aynı isimle bağımsız bir devlet olarak İngiliz Uluslar Topluluğuna dahil olmuştur.
1912 yılında ülkedeki siyah nüfusun kurtuluş örgütü niteliğinde olan Afrika Ulusal Kongresi (ANC) kurulmuştur.
Birinci Dünya Savaşından sonra ülkede ırk ayrımına dayanan politikalar uygulanmaya başlanmış, 1948 yılında Daniel Malan'ın liderliğinde iktidara gelen Ulusal Parti, apartheid olarak bilinen, ırkların ayrımına dayanan politikayı yasallaştırmıştır.
1961 yılında, sadece beyazların katıldığı referandum sonrasında cumhuriyet ilan edilmiş, yine aynı yıl uygulanan ırk ayrımı politikaları nedeniyle Güney Afrika İngiliz Uluslar Topluluğundan ayrılmıştır.
1989 yılında FW de Clerk'in Devlet Başkanı olmasıyla birlikte apartheid politikaları değiştirilmeye başlanmış, 1990 yılında, ANC ve diğer yasaklı siyasi partilerin faaliyet yasağı kaldırılmış ve aralarında 27 yıldır hapiste bulunan Nelson Mandela'nın da bulunduğu politik mahkumlar serbest bırakılmıştır.
1994'te yapılan ilk demokratik seçimlerde oyların %63'ünü alan ANC iktidara gelmiş ve Nelson Mandela Devlet Başkanı seçilmiştir. 1994 seçimlerinden sonra, ülkede yumuşak geçişi sağlamak amacıyla, Afrika Ulusal Kongresi-ANC, Ulusal Parti-NP ve Inkata Özgürlük Partisi-IFP tarafından Ulusal Birlik Hükümeti kurulmuş, Afrika Ulusal Kongresinden Thabo Mbeki ile birlikte FW de Klerk Devlet Başkanı Yardımcılıklarına getirilmiştir.
2 Haziran 1999 tarihinde yapılan seçimlerde ANC oyların %66,3'ünü almış ve aday olmayan Nelson Mandela'nın yerine, ANC Başkan Yardımcısı Thabo Mbeki devlet başkanlığına seçilmiştir.
ANC, 14 Nisan 2004 tarihinde yapılan seçimlerde oyların %69,7'sini, 22 Nisan 2009 tarihindeki son seçimlerde ise oyların %66'sını almıştır.
Siyasi ve İdari Durum
Yasama
GAC, parlamenter demokrasi ile yönetilmektedir. Parlamento ülkenin yasama organıdır ve Anayasa uyarınca kanun yapma yetkisini haizdir. Parlamento iki kanattan oluşmaktadır: Ulusal Meclis (National Assembly) ve Ulusal Eyaletler Konseyi (National Council of Provinces).
Ulusal Meclis, beş yılda bir yapılan genel seçimlerde oy dağılımına göre partilerin kendi listelerinden belirledikleri milletvekillerinden oluşmaktadır. Anayasada Meclis'te milletvekili sayısı en az 350 en fazla 400 olarak öngörülmektedir.
Parlamentonun diğer kanadı ise Ulusal Eyaletler Konseyi'dir. Bu konsey, 9 eyaletin her birinin meclisi tarafından seçilen onar kişilik heyetlerden olmak üzere toplam 90 temsilciden oluşmaktadır.
22 Nisan 2009 tarihinde yapılan en son seçimler sonucunda parlamentoda temsil edilen partilerin oy oranları ve milletvekili sayıları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.
|
Parti Adı
|
Oy Oranı
|
Milletvekili Sayısı
|
|
Afrika Ulusal Kongresi (ANC)
|
%65,90
|
264
|
|
Demokratik İttifak (DA)
|
%16,66
|
67
|
|
Congress of the People (COPE)
|
%7,42
|
30
|
|
Inkata Özgürlük Partisi (IFP)
|
%4,55
|
18
|
|
Bağımsız Demokratlar (ID)
|
%0,92
|
4
|
|
Diğer partiler
|
%4,56
|
17
|
|
Toplam
|
%100
|
400
|
Yürütme
Devlet Başkanı, milletvekilleri arasından Ulusal Meclis tarafından seçilmekte olup, kabineye de başkanlık etmektedir. Apartheid dönemi sonrasında 1994 yılında yapılan seçimle 400 kişilik bir parlamento oluşturulmuş ve Nelson Mandela Devlet Başkanı seçilmiştir. 1999 yılında yapılan ikinci demokratik seçimlerde Nelson Mandela'nın yardımcısı olan Mvuyelwa Thabo Mbeki yeni Devlet Başkanı seçilmiş, aynı şekilde 2004 yılındaki seçimlerde de Mbeki yeniden Devlet Başkanı seçilmiştir.
Son olarak, 22 Nisan 2009 tarihinde yapılan seçimler sonucunda ANC'nin Başkanı Jacob Zuma Devlet Başkanı olarak seçilmiştir.
Devlet Başkanı Yardımcısı, Devlet Başkanı tarafından Ulusal Meclis üyeleri arasından atanmaktadır. Devlet Başkanının başkanlığındaki Kabine, Devlet Başkanı, Devlet Başkanı Yardımcısı ve bakanlardan oluşmaktadır. Başkan Yardımcısı ve bakanları atama yetkisine sahip olan Devlet Başkanı aynı zamanda azil yetkisine de sahiptir. Devlet Başkanı, Ulusal Meclis üyelerinden istediği sayıda kişiyi bakan olarak görevlendirebilmekte ve Ulusal Meclis dışından da en fazla iki kişiyi bakan olarak atayabilmektedir.
Güney Afrika Cumhuriyeti'nin mevcut Devlet Başkanı, Devlet Başkanı Yardımcısı ve bakanların listesi aşağıdaki gibidir.
Devlet Başkanı: Jacob Zuma
Devlet Başkan Yardımcısı: Kgalema Motlanthe
Tarım, Balıkçılık ve Orman Bakanı: Tina Joemat-Pettersson
Sanat ve Kültür Bakanı: Lulu Xingwana
Temel Eğitim Bakanı: Angie Motshekga
İletişim Bakanı: Siphiwe Nvanda
Ortak Yönetim ve Geleneksel İşler Bakanı: Sicelo Shiceka
Cezaevleri Bakanı: Nosiviwe Mapisa-Nqakula
Savunma ve Gazi İşleri Bakanı: Lindiwe Sisulu
Ekonomik Kalkınma Bakanı: Ebrahim Patel
Enerji Bakanı: Dipuo Peters
Maliye Bakanı: Pravin Gordhan
Sağlık Bakanı: Dr. Aaron Motsoaledi
Yüksek Eğitim ve Talim Bakanı: Dr. Blade Nzimande
İçişleri Bakanı: Dr. Nkosazana Dlamini-Zuma
İnsan Yerleşimi Bakanı: Tokyo Sexwale
Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Bakanı: Maite Nkoana-Mashabane
Adalet ve Anayasal Gelişim Bakanı: Jeff Radebe
Çalışma Bakanı: Membathisi Mdladlana
Madencilik Bakanı: Susan Shabangu
Polis Bakanı: Nathi Mthethwa
Kamu Teşebbüsleri Bakanı: Barbara Hogan
Kamu Hizmetleri ve İdare Bakanı: Richard Baloyi
Bayındırlık Hizmetleri Bakanı: Geoff Doidge
Kırsal Kalkınma ve Toprak Reformu Bakanı: Gugile Nkwinti
Bilim ve Teknoloji Bakanı: Naledi Pandor
Sosyal Kalkınma Bakanı: Edna Molewa
Spor ve Eğlence Bakanı: Makhenkesi Stofile
Devlet Güvenliği Bakanı: Siyabonga Cwele
Devlet Başkanlığında Bakan (Ulusal Planlama Komisyonu): Trevor Manuel
Devlet Başkanlığında Bakan (Denetleme ve Değerlendirme): Collins Chabane
Turizm Bakanı: Marthinus van Schalkwyk
Ticaret ve Sanayi Bakanı: Rob Davies
Ulaştırma Bakanı: Sbusiso Joel Ndebele
Su ve Çevre Bakanı: Buyelwa Sonjica
Kadın, Çocuk ve Engelliler Bakanı: Noluthando Mayende-Sibiya
Yargı
Güney Afrika Anayasası ülkedeki en üst kanun olup, yasama, yürütme ve tüm hukuki kurumlar için bağlayıcıdır. Anayasanın 165. bölümü uyarınca, ülkedeki yargı yetkisi mahkemelere verilmiştir. Mahkemeler bağımsızdır ve yalnızca anayasaya ve kanunlara tabidirler. Güney Afrika Anayasasının 8. bölümüne göre, ülkedeki mahkemeler şunlardır:
- Anayasa Mahkemesi,
- Nihai temyiz mahkemesi (Yargıtay),
- Yüksek mahkemeler,
- Sulh hukuk mahkemeleri,
- Parlamento yasaları uyarınca kurulan ve tanınan diğer mahkemeler.
Yukarıda son maddede belirtilen diğer mahkemeler kapsamında, Güney Afrika Parlamentosu tarafından, özel gelir vergisi mahkemeleri, iş mahkemesi ve iş temyiz mahkemesi, rekabet temyiz mahkemesi, seçim mahkemesi, boşanma mahkemesi ve askeri mahkemeler kurulmuştur. Merkezi Johannesburg'da bulunan Anayasa Mahkemesi, ülkedeki en yüksek mahkeme konumundadır.
Kaynak : www.musavirlikler.gov.tr
|
