Bankacılık
Kazakistan’ın bankacılık sistemi Orta Asya ülkeleri içinde en gelişmiş düzeyde olan sistemdir. Bankacılık sistemi, Kazakistan Merkez Bankası (National Bank of Kazakhstan-NBK) denetiminde uluslararası bankacılık standartlarına uyum yönünde hızla ilerliyor.
NBK, tüm bankaların denetiminden sorumludur. Bankacılık sisteminin uluslararası standartlarda faaliyet göstermesini teminen muhasebe, nakit yönetimi, sermaye yeterliliği, sorunlu kredilerin zamanında farkedilmesi, ayrıcalıklı işlemlere kısıtlama getirilmesi gibi konularda yeni düzenlemelere gidildi. Ayrıca bankaların kurulması için gerekli koşullar ve izinler de sıkılaştırıldı.
Sektörde 2003 sonu itibarı ile 38 banka var iken bu sayı 2004’te 35 bankaya ulaştı. Söz konusu 35 bankanın içinde toplam aktifleri 9 milyar dolar’ı aşan 34 ticari banka ve kamu bankası Kazakistan Kalkınma Bankası (Development Bank of Kazakhstan-DBK) bulunuyor.
Banka sayısındaki düşüşün nedeni, Merkez Bankası’nın asgari sermaye miktarını yükseltmesi, sektördeki kuruluşların birleşmeleri ve bazı kuruluşların kredi birlikleri ve ortaklıkları olarak yeniden ruhsatlandırılmış olmasıdır. Merkez Bankası’nın bankacılık faaliyetlerinde bulunan kuruluşların asgari sermaye yükümlülüklerini yükselten politikaları beraberinde sektördeki banka sayısı düşmeye devam ediyor. Sektörün 2004 yılı itibarı ile içinde bulunduğu durum 1993 yılına göre tamamen farklıdır. 2004 yılı itibarı ile sektörde 35 banka varken, 1993 yılında sektördeki banka sayısı 200 olup, söz konusu bankaların sermayeleri 1 milyar dolar altındadır.
Sektörde yabancı sermayeli 15 banka bulunmaktadır. Kazakistan Kalkınma Bankası- DBK, 2001 yılı nisan ayında, ülkenin petrol dışı sektörlerinde ekonomik kalkınma ve ihracatın geliştirilmesi için bir araç olmak üzere kuruldu. Söz konusu sektörler petrol ve gaz sektörleri ile karşılaştırıldığında yabancı yatırım çekme bakımından oldukça başarısız durumdadır. DBK, Merkez Bankası’nın denetimine tabi olmayıp, devlet tarafından kontrol ediliyor. Bankanın stratejisinin belirlenmesinde de hükümet önemli rol oynuyor.
Sektördeki 3 büyük ticari banka Kazkommertsbank, Halyk Bank ve Bank Turan-Alem toplam bankacılık aktiflerinin yüzde 60’ını kontrol ediyor. 2004 yılı Haziran ayı itibarı bankacılık sisteminin aktif toplamı 14,5 milyar dolar’a ulaştı. 2004 yılı sonu itibarı ile bireysel mevduat hesaplarının tutarı 3,11 milyar dolar’ı aşmış bulunmaktadır. Bireysel mevduatın yüzde 69’u döviz cinsindendir. Bireysel mevduat hesapları bankalardaki toplam mevduatın yüzde 40’ını oluşturuyor. Bireysel mevduat giderek artış göstermekte olmakla birlikte (2000 yılında bireysel mevduat miktarı toplam mevduat içinde yalnızca yüzde 32 paya sahip oldu) hala GSYİH’ya oranı düşük düzeydedir. Bunun başlıca sebebi bankacılık sistemine olan güvensizlik ve mevduatın fazla gelir getirmemesidir. Kazak halkı bankalara ve vergi otoritelerine karşı hala ihtiyatlı bir tavır içindedir. Bu nedenle halk tasarruflarını genelde yastık altında tutuyor.
Bankalara karşı bir güven yaratılması ve tasarrufların bankacılık sistemine çekilebilmesi için Merkez Bankası 2000 yılında Tasarruf Mevduatı Sigorta Programı başlatarak en iyi performans gösteren 16 bankayı söz konusu programa dahil etmiştir. Programdan yararlanan bankalar arasında 4 yabancı banka da mevcuttur. Bu bankalar; ABN-AMRO Bank Kazakistan, Citibank Kazakistan, Demir Kazakhstan Bank ve HSBC Bank Kazakistan’dır. 2003 yılı haziran ayı itibarı ile sistemde 21 banka bulunmakta ve bireysel mevduatların yüzde 60’ı garanti kapsamındadır.
Banka kredileri 2002 yılında 2001 yılına göre yüzde 21 artış göstererek toplam 4,5 milyar dolar’a yükseldi. Kredilerin büyük çoğunluğu toptan ve perakende ticareti ile petrol, kimya, inşaat, gıda ve metal endüstrilerine gidiyor. Bireysel krediler artış göstermekle birlikte, düşük düzeydedir. Kazak banklarının uyguladığı kredi faizleri yüksek olup, özellikle küçük ölçekli girişimleri engelleyici etki yaratıyor.
Bankacılık Almatı’da yoğunlaşmış bulunuyor. Yeni başkent Astana’ya yöneliş gözleniyor. Merkez Bankası’nın da Astana’ya taşınma planı bulunuyor.
Halihazırdaki mevzuta göre yabancı bankaların ülkede şube açmasına izin verilmemekte ancak bağlı kuruluş, ortak yatırım şirketi ve temsilci ofis kurmalarına müsaade ediliyor. Yabancı yatırımcıların Kazak yatırımcılarla eşit hak ve yükümlülükleri bulunmakta ancak bankacılık sistemindeki toplam payları (portföy yatırımları hariç) yüzde 25’i geçmemelidir.
Batı ülkelerinden para transferleri 24 saat içinde SWIFT ağı ile gerçekleştirilebiliyor.
T.C. Ziraat Bankası ülkede KZI Bank (Kazakhstan-Ziraat Bank) adı altında faaliyet gösteriyor.
Dağıtım Kanalları
Son 5 yıllık süreç içerisinde ülkedeki dağıtım kanalları çeşitlendi ve gelişti. Pazarlanacak ürünün özelliklerine göre ve sektörün yapısına göre ülkede çok çeştli dağıtım seçeneklerinin kullanılması mümkündür. Ülke çapında bir dağıtımcı ya da acenta ile; bölgesel dağıtımcı ya da acenta ile çalışılması; ya da ürünlerin bir depodan doğrudan satılması mümkündür. Dağıtım kanallları hala kapsamlı eğitim ve hizmet desteği ihtiyacı içindedir.
Kazakistan’ın nüfusu ülkenin güneydoğusundaki ve kuzeyindeki 2 coğrafi bölgede yoğunlaştı. Bu bölgelerde ortalama gelir düzeyi ülkenin diğer bölgelerine kıyasla daha yüksektir. Sözkonusu bölgeler güneydoğudaki Almatı, Güney Kazakistan ve Zhambyl bölgeleri ve kuzey/kuzeydoğu daki Akmola, Karaganda, Kustanai, kuzey Kazakistan, Pavlodar ve doğu Kazakistan bölgeleridir. Adı geçen bölgelerde ortalama gelir düzeyi diğer bölgelere göre yüksek düzeydedir. Petrol yönünden zengin batı bölgesindeki şehirler de ekonomik gelişme gösteriyor.
Ürünlerin dağıtımından sorumlu olacak ticari partnerin seçiminde azami düzeyde dikkat gösterilmesi gerekiyor. Olası partnerin piyasadaki ünü ve önceki işleri gözden geçirilmelidir. Taraflar arasında güven oluşturuluncaya kadar gayri kabili rücu (geri dönülemez) akreditifle tahsilatın güvence altına alınmasında fayda görülüyor.
Satış Teknikleri ve Satışı Etkileyen Faktörler
Diğer BDT ülkeleri içinde en yüksek seviyede olmakla birlikte, genelde düşük alım gücüne sahip olmalarına rağmen Kazak tüketicileri, batı mallarına çok açıktır. Kazakistan’ı hedefleyen ihracatçıların ulaştırma maliyetleri, ürünlerin fiyatlandırılması, ithalatçı ile kurulacak ilişkiler gibi konuları dikkatle ele alması gerekiyor. Kazakistan’ın başlıca şehirleri, ülkenin ulaştırma sistemine daha yakın olmaları ve nüfuslarının satın alma gücünün nispeten yüksek olması gibi nedenlerle tüketim malları için öncelikli pazarlar olarak görülüyor. Ülkenin neredeyse Batı Avrupa’nın tamamı kadar olan geniş toprakları nedeni ile dağıtım ağı daha büyük alanları kapsıyor. Ürünlerin Kazakistan pazarına sürekli ihracatını temin etmek için pazara giriş öncesinde ayrıntılı bir pazar araştırması ile pazarlama için gerekli bilgilerin edinilmesi gerekiyor.
Ülkede Batı ülkelerinin malları Rusya ve Güneydoğu Asya ülkelerinin ürünlerine kıyasla daha pahalıdır. Rusya ve Güneydoğu Asya menşeli ürünler ortalama Kazak tüketicisi için fiyat bakımından daha satın alınabilir ürünlerdir. Türk firmalarının ülkeye ihracat sırasında özenle dikkate alması gereken fiyat değişkenleri taşımacılık maliyetleri, ithalatla ilgili yükümlülükler (gümrük vergileri ve diğer gümrükle ilgili ödemeler, sertifika masrafları), KDV ve ithalatçıların/dağıtımcıların yüksek kar beklentileri olarak sınıflandırılabilir. Gümrük vergilerinin yanında gümrüklerden geçiş sırasında ortaya çıkan maliyetler gümrük vergilerine kıyasla daha önemli sorunlara neden olabiliyor. Gümrük mevzuatının sıklıkla değiştirilmesi de sorunlara neden oluyor. Gümrük prosedürleri, zorunlu izne tabi mallar listesi ve diğer teknik konular sürekli olarak yeniden düzenlenmekte ve gümrük yetkilileri ilgili mevzuatı ayrımcı ve keyfi bir yaklaşımla uygulayabiliyor.
Ülkede Rus, Güneydoğu Asya ve Avrupa mallarının yoğun rekabeti bulunuyor. Kazakistan’a ihracat gerçekleştirecek firmaların buna göre bir strateji belirleyerek pazara yönelmeleri daha doğru olacaktır. Ülkedeki tüketiciler ürünlerin fiyat ve kalitelerine öncelikle önem veriyor. Ortalama fiyatların üzerinde bir fiyat politikası kararlaştırılması halinde hizmet koşulları, marka ve diğer pazarlama faaliyetleri ön planda tutulmalıdır.
İthal edilen ürünlerin fiyatlarını ve rekabet edebilirliklerini etkileyen diğer bir faktör ise yüzde 20’den yüzde 16’ya düşürülmüş olmasına rağmen KDV oranıdır.
Ambalaj ve Paketleme
Kazak Hükümeti’nin test, etiket, marka ve sertifika talepleri değişkenlik gösteriyor.
Kaynak: www.igeme.org.tr
|
