|
Kazakistan bağımsızlığını ilan edeli 15 yıl oldu. Petrol, doğalgaz, altın, uranyum gibi yeraltı zenginliklerine sahip Kazakistan, bugün dünyada en hızlı büyüyen ikinci ekonomiye sahip. Gelecek yılların petrol devi olması beklenen Kazakistan, sadece yeni başkenti Astana'nın imarı için 2030'a kadar 72 milyar dolar harcayacak. En gözde sektör inşaat, sektörün yüzde 65'i ise Türk şirketlerinin elinde...
Göz alabildiğince uzayıp gidiyor boş tarlalar. Kilometrelerce... Arada sırada birkaç köy evi ve kırlarda özgürce koşan atlara rastlıyoruz... Kazakistan'ın yeni başkenti Astana'dan yaklaşık 600 kilometre uzakta bulunan Petropavlovsk kentine gidiyoruz.
Kazakistan'ın büyük kentlerinden biri Petropavlovsk... Sibirya sınırında ve bulunduğu bölge ülkenin buğday ambarı...
2.7 milyon metrekare yüzölçümüne sahip Kazakistan, bağımsızlığını 15 yıl önce kavuşmuş Türk Cumhuriyetlerinden biri. 2.7 milyon metrekare yüzölçümüne sahip ama nüfusu sadece 15 milyon.
Altı yıldır her yıl yüzde 9 büyüme oranıyla Çin'den sonra dünyanın en hızlı büyüyen ikinci ekonomisine sahip... Petrol, doğalgaz, altın, elmas ve uranyum rezervleriyle geleceğin yıldızlarından biri...
Kazakistan'da şehirlerarası seyahatimizin nedeni bağımsızlık ilanının hemen ardından bu ülkeye yatırım yapan bir Türk şirketinin Okan Holding'in ülkede 15'inci, bölgede ise 10'uncu yıl kutlamalarına katılmak.
15 yılda inşaattan gıdaya kadar pek çok sektörde yatırım yapan ve bu ülkeye 4.5 milyar dolar sermaye yatıran 300'e yakın Türk şirketinden sadece biri Okan Holding.
Kazakistan, Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in "kontrollü" de olsa serbest piyasa ekonomisi kurallarını geçerli kılmasıyla büyük bir atak yaşıyor. Bu atak tesadüflere de bırakılmamış. Nazarbayev'in "2030 Stratejik Kalkınma Planı" ile adım adım ilerliyor.
Bu programın ilk aşaması yabancı sermaye yatırımlarını ve iç tasarrufu artırarak serbest piyasa ekonomisine dayalı olarak reel ve sürekli büyümeyi sağlamakmış. Bu aşamada önemli mesafeler alınmış.
Nazarbayev'in hedefi en kısa süre içinde bölgenin Dubai'si olmak ve Moskova'daki gelişmeyi sollamak. Kazakistan'da yabancı sermaye yatırımları 40 milyar doları geçmiş durumda. En büyük pay tabii ki enerjide.
Ülkenin zenginlerini sayısı hızla artıyor. İşsizlik yok denecek kadar az. Gelir dağılımında uçurum artsa da alım gücü de gözle görünür şekilde artıyor... Otomobil sayısı sadece Astana'da 400 bine yaklaşmış.
Şimdi ihtiyaç lüks konut... İnşa edilen ya da edilmiş olan lüks konutların sayısı Astana'da 35 bine ulaşıyor.
Yeni başkent Astana ise bir "şantiye şehir..."
Nazarbayev, başkenti Çin sınırındaki Almaata'dan Astana'ya alması tamamen Atatürk'ün etkisinden.
Astana santim santim yeniden çiziliyor ve imar ediliyor. Başkanlık sarayında 2030 kadar nereye hangi bina yapılacağı, mimarisiyle birlikte yer alıyor. Nazarbayev, Yenişehir olarak nitelediği ve serbest bölge ilan ederek inşaat yatırımlarını teşvik ettiği bölgede dünyanın tüm ünlü mimari yapılarını örnek alarak farklı bir şehir yaratıyor.
Bu şehri yaratanların yüzde 65'i ise Türk müteahhitler. Koç Grubu Ramstore'la, Anadolu Grubu Efes Pilsen ve Coca Cola üretimiyle Kazakistan'da. Yüksel, Ahsel, Ceylan, TA Grup, Okan Holding Başkanlık Sarayı'ndan Cumhurbaşkanı Konutu'na, alışveriş merkezlerinden lüks konutlara kadar önemli inşaatlara imza atmış.
İnşaata 72 Milyar Dolar Ayrıldı
Kazakistan'da her yıl yüzde 10'a yaklaşan büyümenin daha uzun yıllar sürmesi bekleniyor. Nazarbayev'in sadece Astana'nın imarı için hastanelere, konutlara, kentleşmeye harcayacağı para 72 milyar doları buluyor.
2005-2007 arası konut yılı ilan edilmiş. Devletin hedefi 300 dolar kazanan her Kazakistan vatandaşının konut sahibi olması. 20 yıllık krediler veriliyor, toplu konut alanları oluşturulmuş.
Kazakistan'da 15 milyon nüfusun 9 milyonu Kazak, 6 milyonu ise ağırlığı Rus olmak üzere 130 farklı milletten. Nazarbayev, şirketlere son yıllarda yüzde 70 Kazak, yüzde 30 diğer işçileri çalıştırma şartı getirmiş...
Türk şirketleri 15 yılda önemli yol almış. Ama hala yapılacak yatırım imkanları var... Enerji ve işçilik maliyetleri ucuz... Nazarbayev'in Türk şirketlerine desteği ise diğer ülkelere göre farklı...
Peki neler yapılabilir? İşte bu ülkede yatırım yapan işadamlarından bazı öneriler:
"Ciddi bir pamuk ve buğday üreticisi olan Kazakistan'da üretim yapmak isteyen şirketlere geniş tarım arazileri veriliyor. Yatırım yapılabilecek alanlardan biri bu. Gıdada yine ciddi bir yatırım boşluğu var. Perakende sektörü de yatırım bekleyen alanlar arasında."
Türkiye Kazakistan'ın bağımsızlığını ilan ettiği dönemde eski başkent Almaata'ya ilk uçuşu başlatan ülke. Yeni başkent Astana'yı da Alarko inşa etmiş. Türkiye Kazak soydaşlarını ilk tanıyan ülke olmuş ama ne yazık ki ekonomik ilişkiler bu kadar sıkı değil. ABD, Hollanda, İngiltere, Fransa gibi ülkelerin aralarında bulunduğu 40 milyar dolar yabancı sermaye içinde Türkiye'nin payı 4.5 milyar dolar.
Antalya tutkunu Nazarbayev bugünlerde bu kentteki yazlığında dinleniyor.
Bu kadar yakın gördüğü Türkiye'den ise büyük şirketleri yatırıma bekliyor...
Doğrudan yabancı yatırım miktarı 40 milyar dolara ulaştı
* 1991 yılında bağımsızlığını kazanan Kazakistan, bu tarihten itibaren hızlı bir büyüme trendi içine girerek Orta Asya'daki en dinamik ekonomilerden biri haline geldi.
* Ülkenin yüzölçümü 2 milyon 717 bin 300 kilometrekare, nüfusu ise 15.1 milyon.
* Para birimi tenge olan Kazakistan'daki doğrudan dış yatırım miktarı 40 milyar dolara ulaştı.
* Zengin enerji rezervlerine sahip olan ülkede yatırımların büyük bir kısmı petrol endüstrisine dayanıyor.
* Dünyanın hemen hemen bütün önde gelen petrol şirketleri ülkede faaliyet gösteriyor.
* 2003 yılında açıklanan ve 2003-2015 dönemini kapsayan “Endüstriyel Yenilenme ve Kalkınma Programı” ile Kazakistan GSYİH’sindeki büyümenin yıllık yüzde 8’in üzerinde tutulması hedefleniyor.
* 2005 yılında 65 milyon ton olan ham petrol üretiminin 2015'te 150 milyon tona ulaşması hedefleniyor.
Fettah Tamince'den Dinler Sarayı
Kazakistan'da son yıllarda büyüyen Türk şirketlerinden biri Sembol İnşaat. Türkiye'nin ilk yedi yıldızlı oteli Rixos Oteller zincirinin sahibi Fettah Tamince ortağı Aytekin Gültekin'le dinlerarası hoşgörünün sembolü olacak bir saray inşaa ediyor. 35 bin metrekarelik bir alana inşaa edilen 62 metre yüksekliğindeki yapıtta Astana Üniversitesi, opera, müze, kültür merkezi, kış bahçesi, konferans salonu, restoran, kütüphane ve 18 dinin mabetleri yer alıyor. Piramidin yapımında çelik, granit, taş, mermer ve özel üretilen renkli camlar kullanılıyor. Tamince'nin bu ülkedeki yatırımlarının tutarı ise 160 milyon doları buluyor. Sembol İnşaat'ın, Kazakistan'daki ilk projesi Rixos President Hotel ise Şangay toplantıları sırasında dünyanın en büyük devlet başkanlarını ağırlamış.
Okan Makarna ve Bisküvide Bölgenin Sultan'ı Oldu
Kazakistan'da 15. yılını kutlayan Okan Holding'in kurucusu Bekir Okan, Gaziantepli bir sanayici. Türkiye'de Beslen markasıyla makarna üreten Bekir Okan'ın Türkiye'de şimdi en fazla önem verdiği yatırımı Okan Üniversitesi. Okan için öncelikte artık Kazakistan var. Turgut Özal'ın telkiniyle geldiği Kazakistan'da bugün 25 şirkete sahip ve yatırım tutarı 350 milyon dolara ulaşmış. Astana'daki yatırımlarını ve Petropavlovsk'daki fabrikalarını ziyaret ettiğimiz Okan Holding'in Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Mehmet Okan ile Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Okan, Kazakistan'da yatırım yapmanın maliyetler açısından önemli avantajlar sağladığını söylüyor. Örneğin enerji maliyeti 2-3 centi geçmiyor. Türkiye'de bu rakam 9 cent'e yakın.
Ömer Okan makarna ve bisküvi fabrikasını Petropavlovk'ta kurma nedenlerini bölgenin buğday ambarı olmasına bağlıyor. Sultan Un ve Makarna fabrikası bugün makarna tüketiminin yüzde 80'nini karşılıyor. Okan Holding ayrıca çevredeki 7 ülkeye ihracat gerçekleştiriyor. Sultan Bisküvi'de ise 52 ceşit bisküvi üretiliyor.
Ömer Okan, Astana'da gerçekleştirdikleri projeleri Kızıljar'daki Cumhurbaşkanlığı Rezidansı, 5 Yıldızlı Okan Intercontinental Hotel Astana, Ulusal Müze ve Kültür Merkezi, Yüksek Katlı İkiz Kuleler, Diplomatik City, Avrasyabank, Okan Merei Interconti Astana Alışveriş ve Konut Komleksi olarak sıralıyor. Yapımı devam eden projeler ise; Okan Jeruyik Astana Eğlence, Alışveriş, Ticaret ve Konut Kompleksi, Okan Bayterek Alma-Ata 5 Yıldızlı Hotel, Eğlence, Ticaret, Alışveriş ve Konut Kompleksi, Okan Sultan Grand Petropavlovsk Eğlence, Alışveriş ve Konut Kompleksi.
Eyalet Valisi Talimatla Maaş Artırımı İstedi
Kazakistan serbest piyasa ekonomisine geçerken sosyalizmin etkilerini taşıyor... Fabrikalardaki kutlamalara Eyalet Valisi Tahir Mansurov da katıldı. Eyalet Valileri Başkan tarafından atanan önemli bürokratlar. Mansurov'un fabrika gezisi boyunca yaptığı açıklamalar ise Kazakistan'da yabancı sermayenin yaşayabileceği sorunlara yönelik küçük bir örnekti.
Mehmet Okan, tüm bölgelerde valilerin yapılan tüm yatırımları en ince detayına kadar bildiğini, her yatırımcının dosyası olduğunu anlatıyor. Bu dosyada yatırım kaça maloldu, fabrika ne kadar karlı, kaç kişi çalışıyor gibi bilgiler yer alıyor.
Bu bilgilerle fabrikaya gelen Mansurov, adeta bir denetim yaptı. Önce makarna fabrikasında 11 yıldır çalışan bir Rus işçisinin 200 dolarlık maaşını beğenmedi, ardından bisküvi fabrikasındaki paketleme yapan genç kızların 100 dolarlık ücretini... Ve Mehmet ve Ömer Okan küçük bir söylev verdi:
"Emekli maaşı 10 bin tenge yani 85 dolar. Temizlik işçisine biz 100 dolar veriyoruz. 100-200 dolar bir fabrika için çok düşük. Türk yöneticileriyle işçiler arasında ücret farkı çok yüksek. Bu farkı azaltın. Cumhurbaşkanı’mın talimatı var. Geçen ay bütün şirket sahiplerini topladık ve ücretlerin yükseltilmesini istedik. Ücretleri yükseltin. Kar edemiyorsanız da kapatın gitsin.”
Mahmudov'un "yabancı sermayeli" bir şirkete ikinci önerisini ise bisküvi markalarına yönelik oldu. 15'inci yıl için çıkarılan Choko Pir markasını "Türkçe bile değil" diye beğenmeyen Mahmudov, bölgenin eski adı olan Kızıljar markasıyla bir bisküvi üretilmesini tüm okullarda ve hastanelerde satışını da garantileyerek istedi.
Doğrudan Yabancı Yatırım Miktarı 40 Milyar Dolara Ulaştı
* Yüzölçümü 2 milyon 717 bin kilometrekare
* Nüfusu 15.1 milyon. 9 milyonu Kazak.
* Doğrudan yatırımlar 40 milyar dolar.
* Büyüme oranı ortalama yüzde 9.
* Ham petrol üretimi 2005 için 65 milyon ton.
Özgür Ve Cesur Halk Zenginleşiyor
Kazak sözcüğünün anlamı "özgür ve cesur" demek. Avcılığın yaygın olduğu ülkede kartal ise bayrağa girecek kadar önemli bir kuş. Kazak halkı 130 değişik milletten oluşuyor. Ancak hükümetin amacı Kazak nüfusu artırmak. İşe alımlarda yüzde 70 Kazak, yüzde 30 diğer milletler oranı uygulanıyor. Ekonomik yaşam giderek hareketleniyor. Ortalama maaş 300 dolar civarında. Alım gücünün artması ise konut talebi ve otomobil sayısının artışından anlaşılıyor.
Kaynak: Referans Gazetesi/Jale Özgentürk
|
