Milli para Dirhem henüz tam konvertibl değildir. Fas Merkez Bankası Dirhem’in değerini Avrupa paralarından oluşmuş bir sepete göre belirlemektedir.

Ülkede altyapı, eğitim, sağlık ve savunma yatırımlarına öncelik verilmektedir. Kurulmakta olan ikinci GSM şebekesinin lisansı Kral II. Hasan için kurulan bir vakfa verilmiştir.

Ülkede etkin bir tanıtımı gerçekleştirebilecek yeterli basın yayın aracı bulunmaktadır. Işıklı levhaların reklam amaçlı kullanımı bir ölçüde sınırlandırılmıştır. Sinema ve televizyonlara Fransızca olmak kaydıyla kısa süreli reklam filmi vermek mümkündür.

İş yazışmaları ve ticari materyalin Fransızca olması gerekmektedir. Ülkede Metrik Sistem kullanılmaktadır. Yeni ihracatçıların 90 gün vadeli gayrı kabili rucu ya da teyitli akreditif kullanmaları tavsiye edilmektedir. Kredili satış bu ülkede satış yapabilmenin en önemli koşullarından birisidir.

Ticari örnekler aksine bir durum söz konusu olmadığı sürece gümrükten muaftır.

Limandaki ilk 5 günlük bekleme için herhangi bir ücret alınmamaktadır. Bu tarihten sonra yükün durumuna göre bir ücret alınmaktadır. Gümrükten geçmemiş ve 60 gün içinde teslim alınmamış mallar açık artırma ile satılmaktadır. 6 ay için reexport edilen ürünler geçici kabul ile ithal edilebilirler. Bu gibi durumlarda gümrük vergisi yerine banka garantisi kabul edilmektedir. Tangier’de bulunan serbest ticaret bölgesine gümrükten muaf ithalat yapılabilmektedir.

Fas’ın uluslararası kodu 00 212’dir. Casabalanca 02 ve Rabat 07 kodu ile aranabilmektedir.

Casablanca ülkedeki ticaret ve dağıtım merkezidir. İthalatın büyük bölümü Casablanca’dan yapılmaktadır. İthalatçılar genellikle endüstri ve sektörler açısından uzmanlaşmıştır.

Fas’ın dış ticaretteki geleneksel tedarikçilerinin yanısıra partnerlerini çeşitlendirmek istediğine ilişkin bir izlenim bulunmaktadır.

Şayet Fas’ta bir temsilci ile çalışılmak isteniyorsa bu kişilerle direkt olarak temasa geçmekte fayda görülmekte ayrıca irtibatta bulunulan kişiler sık sık ziyaret edilmelidir. Piyasanın ziyaret edilmesi kaçınılmaz bir kuraldır. Firmaların öncelikle ürünlerinin hangi kurallar ile ithal edildiklerini öğrenmeleri gerekmektedir. Bu konuda;

Kompass-Maroc
51 Boulvard d’Anfa
Casablanca 01
Tel:00 212 2 268 538/265 943
Fax:00 212 2 266 056

Önemli bir referans kaynağı durumundadır. Ülkede resmi merkezi bir satın alma birimi bulunmamaktadır. Fakat kamu kurumları kendi satınalma işlemlerini ihale yol ile kendileri yönetmektedir. Anılan kamu kuruluşlarının listesi aşağıda verilmiştir:

Maroc Telecom
Avenue Annakhil
Hay Ryad
10,000 Rabat
Tel: +212 7 712626
Fax: +212 7 713300

Office Cherifien des Phosphates (OCP)
Route d’El Jadida Km 7 CASABLANCA
Tel: +212 2 230125/231025
Fax: +212 2 991263/230635

Office d’Exploitation des Ports (ODEP)
175177 Boulevard Zerktouni CASABLANCA
Tel: +212 2 232324
Fax: +212 2 232335

Office de la Formation Professionnelle et de la Promotion du Travail (OFPPT)231 Boulevard Ibn Tachfine CASABLANCA
Tel: +212 2 402250/402253/402289/402290
Fax: +212 2 403650

Office Marocain de la Propriété Industrielle (OMPI)
Route de Nouasseur rs 114 Km 9.5 Sidi Maarouf
CASABLANCA
Tel: +212 2 335486
Fax: +212 2 335480

Office National de Recherches et d’Exploitations Petrolieres (ONAREP)34 Avenue al Fadila Quartier Industriel RABAT
Tel: +212 7 796038/795005
Fax: +212 7 281626

Office National des Chemins de Fer (ONCF)
8 Bis Rue Abderrahmane el Ghafiki Agdal RABAT
Tel: +212 7 774747
Fax: +212 7 774480

Office National Des Aeroports (ONDA) Aeroport Mohamed V
CASABLANCA
Tel: +212 2 339040/339140
Fax: +212 2 339901

Paketleme ve işaretleme: Fransızca ve Arapça olması gerekmektedir. Ürünün adı, paketleyen ya da üreticinin adı, adresi, menşe ülke, ağırlık ve içindekiler gibi bilgilerin yiyecek maddeleri, sabun, kozmetik, ilaç ve kimyasal maddelerin kutu ya da paketlerinin üzerinde yer alması gerekmektedir. İlaçlar ve yiyecek maddeleri özelinde; son kullanma tarihi, içerik yüzdesi gibi bilgilerin yer alması gerekmektedir. Yine şayet ilaçlar zehir içeriyor ise bu durumun da belirtilmesi gerekmektedir.

İthalat kontrolleri ve ithalat izni; malları iki kategoriye ayırmaktadır. A listesinde bulunan mallar için ithalat izni gerekmemekte, B listesinde bulunan mallar için ithalat izni gerekmektedir. Bir program dahilinde yıllık olarak yapılan bu uygulama İthalat idaresi tarafından herhangi bir zamanda değiştirilebilir. B listesindeki ürünlerin ithalatı için Ticaret Bakanlığından izin almak gerekmektedir. İthalat lisansı 6 ay için geçerli olmaktadır.

Dokümantasyon; Dokümanların büyük bir titizlikle hazırlanması gerekmektedir. Zira yapılacak ufak bir hata gümrükte zaman kaybı ya da ödemenin gecikmesine yol açabilmaktadir. İthalat ve ihracata konu bütün mallar için “Declaration Unique des Marchandises” DUM belgesi düzenlenmesi gerekmektedir. Bu belge malın sahibi ya da sorumlusu tarafından doldurulmalıdır. DUM belgesine eşlik etmesi gereken diğer dokumanlar ise aşağıdaki gibidir:

Proforma fatura, Konşimento, İhracat ve ithalat dokümanları, Menşe belgesi, Malların gümrükten çekilmesi sırasındaki banka sertifikası, Mal listesi. Menşe belgesi sadece özel durumlarda istenmektedir. Bazı bitkisel ve hayvansal ürünlar için sağlık belgesi gerekmektedir. İthalat lisans numarası bütün belgelere yazılmalıdır. Dokümanlar mallardan önce gönderilmelidir. Faks imzaları kabul edilmemektedir. Ancak faks ile gönderilen proforma fatura kabul edilmektedir.

Gümrük vergileri: Fas Avrupa Birliği ile 1996 yılında bir Ortaklık Anlaşması imzalamış ve bu Anlaşma 1 Mart 2000 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Fas’ta üretilmeyen endüstriyel ürünler üzerindeki tarifeler 23 yıl içinde yıllık %10 olmak üzere giderek azaltılacak ve AB ile Fas arasındaki tam gümrük birliği 2012 yılında tamamlanacaktır.

Ek vergiler: %2,5 ila %35 arasında değişen gümrük vergilerine ek olarak ithalatta %15 oranında cif değer harcı ve %0,25 maliye dışı ithalat vergisi uygulanmaktadır. KDV’nin yanısıra aralarında alkollü ve alkolsüz içecekler, şeker ve margarin bulunan çok sayıdaki ürüne iç tüketim vergisi uygulanmaktadır.

Antidamping ve fark giderici vergiler: Hükümet ve özel sektör kuruluşları temsilcilerinden oluşturulmuş olan İthalat Danışma Komitesi“ Comission Consultative des Importations” içlerinde damping şikayetleri de bulunan koruma isteklerini gözden geçirmektedir.

Hedef sektörler/ Haberleşme: bu sektördeki liberalizasyon çalışmaları bazı iş imkanları ortaya çıkarmaktadır. Tarım; GSYİH’nın %15’i olan bu sektörde sulama teknikleri ve hasat sonrası teknolojiler konusunda işbirliği ihtiyacı  gözlenmektedir. Gıda işleme ve paketleme;  tesis modernizasyonu konusunda işbirliği. Su ve atık yönetimi; Her iki konu da hükümet  öncelikleri arasında yer almaktadır. Finansal hizmetler; bankacılık ve sigorta hizmetleri giderek gelişmektedir. Tekstil; ülke ihracatının bu alanda daha etkin bir rekabet gücüne ihtiyacı bulunmaktadır. Turizm; önemli bir potansiyel arzetmektedir. Turistik tesislerin iyileştirilmesi ve hizmet kalitesinin artırılması konusunda işbirliği imkanları araştırılabilir.

Enerji: Bu alan özelleştirmeye açılmıştır.

Yatırımlar: Fas yabancı iş çevreleri tarafından:

Avrupa’ya yakınlığı, Nispi olarak düşük işçi ücretleri, Gelişen bankacılık sistemi, Giderek liberelleşen ekonomi ve döviz kuru uygulamaları, Gelişen borsa ve özelleştirme programı ve Düzenli artan satınalma gücüne sahip büyüyen bir orta sınıf ile tercih edilen bir ülke konumunda bulunmaktadır.

Fas hükümeti ülkede istihdam ve gelir yaratılması ve teknoloji transferi amacı ile yabancı yatırımlara sıcak bakmaktadır. Konu ile ilgili detayler Fas Endüstriyel Gelişme Ofisi’nden ve YabancıYatırımlar Ofisinden elde edilebilir:

Office du Development Industriel (ODI)Endüstriyel Gelişme Ofisi
10 Zankat Gandi Rabat
Tel: 00 212 7 708 460
Fax: 00 212 7 707 695

Direction des Investissement ExterieursYabancı Yatırım Ofisi
Angle Avenue Michelifen et Rue Hounain 4eme etage Rabat
Tel. 00 212 7 673 375
Fax: 00 212 7 673 41742

Kaynak: www.igeme.gov.tr