İklim koşullarına doğrudan bağlı olan üretim dönemleri, yılda birden fazla ürün almayı sağlamak amacıyla, seracılık çalışmalarının yaygınlaştırılması ile bazı bölgelerde üçe çıkarılmış bulunmaktadır. Böylece, Tunus’un ithal ettiği domates ve domates salçası ile meyve ve sebzeleri, iç piyasadan temin etmek mümkün olmaktadır. Başlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, hurma, narenciye, zeytinyağı, sebze ve şeker pancarıdır. Hükümet, başta tahıl ürünleri olmak üzere, tarım ürünleri ithalatını azaltmak, ihracat gelirlerini artırmak ve köyden kente göçü engellemek amacıyla, tarımsal üretimi artırmayı en önemli hedeflerinden biri olarak görmektedir.

Tunus’un tarım ürünleri içinde önemli yer tutan sert ve yumuşak buğday ile arpa ve mısır ithalatının bir süre devam edeceği, ancak, gelecek yıllarda hedeflenmiş olan sulama projelerinin gerçekleştirilmesi ile ülkenin Kuzey Afrika’nın tahıl ambarı konumuna gelebileceği düşünülmektedir.

Tunus dünyadaki en önemli zeytinyağı ihracatçı ve üreticilerinden biridir. Diğer önemli tarımsal ihraç ürünleri hurma ve narenciyedir. Ülke süt ürünleri, sebze ve meyve ve kırmızı et konusunda kendi kendine yeterli durumda bulunmaktadır.

Diğer taraftan balıkçılık alanında 25 000 kişi istihdam edilmektedir. Balık ve deniz ürünleri zeytinyağından sonra Tunus’un tarımsal alandaki en önemli ihraç kalemini oluşturmaktadır. Bu alandaki işleme ve koruma faaliyetlerinin Avrupa standartları ölçüsüne getirilmesine çalışılmaktadır.

2004 yılında Tunus Hurması Güneydoğu Asya , Avustralya ve Güney Amerika gibi yeni pazarlara açılmıştır. Ayrıca 200405 dönemi zeytin hasadının 2003 yılına nazaran düşük olması beklenirken 2004 yılı zeytinyağı üretim ve satışları rekor düzeye ulaşmıştır. İtalya ve İspanya gibi AB içinde zeytinyağı üretiminde lider konumda olan iki ülkenin arzındaki düşme, dökme yerine şişede yapılan katma değeri yüksek satışlar, Tunus zeytinyağının AB’ye olan ihracatının artmasına ve pazar payının yükselmesine neden olmuştur.

Madencilik
Madencilik petrol, gaz, fosfat ve demir cevheri üretimine dayanmaktadır. Madencilik ülke ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır. Hükümet, bu sektöre etkinlik ve verimlilik sağlamak amacıyla reform programları oluşturmuştur. Fosfat ve kurşun madenciliğinde kullanılan teknikler yenilenmiştir. Çıkarılan fosfat, genellikle işlenerek süperfosfat, fosforik asit ve fosfat gübrelerine dönüştürülmektedir.

Çıkarılan diğer mineraller kurşun ve çinkodur. Bu minerallerin çıkarılması ve işletilmesi ise Kanada, Almanya ve Tunus Ortak Şirketinin elinde bulunmaktadır.

Sanayi
Tunus, sanayileşme politikasında önceliği tarım ürünlerinin işlenmesine vermiştir. Buradaki hedef, yakın zamana kadar her türlü gıda maddesini ithal eden ülkenin, öncelikle bu sektörde kendine yeterli olması ve daha sonra makarna, kuskus, domates salçası, margarin, zeytinyağı gibi temel gıda maddelerini ihraç edebilmesidir. Bu alandaki büyüme 2005 yılında da devam etmiştir.

Sanayinin diğer dallarına ise, ortak yatırımları teşvik etmek suretiyle geçiş sağlamaya çalışılmaktadır. Bunun için, yerli üretimi koruma tedbirleri ve ihracata yönelik üretimin her türlü vergilendirmeden muafiyeti öngörülmüştür. Daha önce Devlet tekelinde olan Sanayi ve Hizmetler sektörünün büyük bir bölümü özelleştirme programına alınmıştır.

Tunus’un en önemli ihracat kalemini oluşturan tekstil sanayi de, yine ortak yatırımlar yolu ile gelişmeye devam etmektedir. İhracata dayalı bu sektörde ucuz iş gücü önemli bir rekabet avantajı yaratırken ülkenin iç piyasaya yönelik üretiminde teknik alanda yetersiz kalındığı görülmektedir.

Son dönemde tekstil sektörü özellikle Çin ve Hindistan kaynaklı rekabetten etkilenmektedir. Tunus halihazırda AB piyasasındaki 4. büyük tedarikçidir. Ancak pazar payı Asya’dan kaynaklanan rekabet nedeniyle tehlikeye girmiştir. Örneğin; ’46ransa piyasasındaki önceliğini Çin’e kaptırmıştır. Bu alandaki yatırımlarda da bir miktar düşme görülmektedir.

Çok Elyaflılar Anlaşması (MFA)nın 2005 yılından itibaren sona ermesi, AB pazarına girişte tüm ülkelere eşit fırsat sağlamaktadır. Dolayısı ile 2004 yılında DTÖ’de yapılan bir çalışmaya göre; Çin AB pazarında %10 olan payını %12’ye Hindistan %9 olan payını %11’e çıkaracaktır. Tunus, Fas ve Türkiye dahil Akdeniz havzasında bulunan tekstil üreticisi ülkeler bu durumdan olumsuz yönde etkilenmektedir. Diğer bir realite de Tunus tekstil sektörünün bu rekabeti göğüslemesi için sektörde reform ve yenileme yapması gerekliliğidir.

Tekstil sanayiinden sonra en çok istihdam olanağı yaratan sektör; mekanikelektrik üretim sahasıdır. Bu sektörü, deriayakkabı ve sırasıyla kimyaplastik, gıda tarım sektörleriizlemektedir. Tunus’ta mekanikelektrik parçalar üretimi, küçük sermayelerle ve AB ülkeleri ile ortak yatırım şeklinde kurulmuştur. Sayıları günden güne artan bu tür şirketlerin en büyük sıkıntısı ise; düşük kalitede üretilen bu maddelerin pazarlamasındadır.

Tunus’ta mevcut sanayi içinde en büyük yatırım kapasitesi olarak kimyaplastik sanayini sayabiliriz. Bu sektörde yapılan önemli yatırımları esasen, plastik, ilaç ve diğer kimyasal ürünler olmak üzere üç bölümde incelemek gerekmektedir:

Plastik alanında yapılan yatırımlar, petrol üreten ülkelerden gelen ham plastiğin işlenmesi şeklinde olup, sermayesi de yine petrol üreten ülke yatırımcıları ile ortak yatırım şeklinde oluşturulmaktadır.

Plastik sanayinde üretim, ambalaj sanayi ve mutfak gereçleri üretimi ile başlamakla beraber, döşemecilik ve otomobil yan sanayi ürünleri ile bazı elektrik malzemelerinin plastik kaplama işleri gibi üretimde çeşitlilik her geçen gün artırılmaktadır.

Yapılan özelleştirme ve yabancı sermayenin teşviki çalışmaları ile ilaç sektöründe yerli üretimi arttırmak için yeni ilaç üretim üniteleri kurulması yönünde projeler geliştirilmektedir.

Yatırım proje çalışmalarının, kimya sanayinde olduğu gibi büyük bir kısmının Fransa ve daha sonra İtalya ve İsviçre sermayeli olduğu bilinmektedir. Ancak, bu projelerin gerçekleştirilmesi durumunda, Tunus’un kendi tüketiminin çok üstünde bir üretim sağlanması beklenmektedir.

Taşıt araçları üretimi 1990 yılına kadar, otobüs ve kamyon üretimiyle sınırlandırılmış, bu yıldan sonra kamyonet ve otomobil üretimine başlanmıştır. Hızla büyüyen nüfus gıda ürünlerine olan talebi artırmış ve gıda sanayi yetersiz kalmıştır. Un, peynir ve yağ üretimi artmış, bununla birlikte sigara ve alkol üretimi düşüş göstermiştir.

2004 yılında İmalat sanayi, toplam sanayi çıktısının yaklaşık %62’sini GSYİH’nın ise %19,5’ini oluşturmaktadır. Ayrıca aktif nüfusun %20’si bu alanda çalışmaktadır. Sektörde kalite ve beceri geliştirilmesine ilişkin bazı eksiklikler vardır. Üretim sermaye malları, yedek parçalar ve hammadde ithalatına bağımlıdır ayrıca Avrupa’daki başlıca ihraç pazarlarındaki rekabet giderek yoğunlaşmaktadır. Ayrıca Hükümet 200206 dönemini kapsayan 10. Kalkınma planında imalat sanayi alanında 6,9 milyar TD yatırım yapılacağını tahmin etmektedir.

Enerji
Tunus’ta petrol üretimi 1966 yılında başlamıştır. Petrol çıkarımı ve kullanımının 1990 yılında çıkarılan bir yasayla yeniden düzenlenmesi, yabancı petrol şirketlerinin Tunus petrolüne olan ilgisini artırmıştır.

Cezayir’den borularla taşınan doğal gazın bir kısmı yurt içinde çeşitli bölgelere dağıtılırken, bir kısmı da aynı boru hattıyla İtalya’ya sevk edilmektedir.

Turizm
Tunus Akdeniz turizm pazarının yaklaşık %2,2’sine hizmet etmektedir. GSYİH’nın %6’sı ve döviz gelirlerinin %16’sı turizm sektörüne aittir. Hükümet, ekonomiye büyük katkısı olan, yeni iş olanakları sağlayan ve döviz kazandıran bu sektörü teşvik etmektedir. 1990 yılında turizm sektörü için yeni bir Yatırım Kanunu çıkarılmış ve bu kanunla, yerli ve yabancı turiste geniş olanaklar sağlanmıştır.

Son dönemde ülke turizm gelirlerinde bir artış sağlanamamasının nedeni olarak global terörizm gösterilmektedir.

Hükümet turizm sektörünün toparlanması için Almanya, İngiltere ve İsviçre gibi müşteri kaybedilen ülkelerde çeşitli tanıtım faaliyetleri yürütmektedir. Diğer taraftan Doğu Avrupa, Orta Doğu ve Çin pazar çeşitlendirmesi amacı ile bu tanıtım faaliyetlerine dahil edilmektedir. Ayrıca turizmin katma değeri yüksek bir faaliyet haline getirilmesi amacı ile golf, yelken, arkeoloji, sahara ve konferans turizmi gibi alanlara yatırım yapılması, mevcut tesislerin, eğlence yerlerinin artırılması ve sunulan hizmetin iyileştirilmesi hedeflenmektedir.

Kaynak: www.dtm.gov.tr