Türkiye’nin Avrupa’ya açılan iki doğal kapısından biri olan Bulgaristan’la ticari ilişkilerimiz gelişim içerisinde. Türkiye’den Bulgaristan’a yapılan ihracat 700 milyon dolara, toplam dış ticaret 1 milyar 300 milyona ulaşırken, asıl potansiyelin 2 milyar dolar düzeyinde olduğu konunun uzmanlarınca belirtiliyor.

Cazip ve istikrarlı bir pazar olarak görülen bu ülkede AB’ye uyum süreci kapsamında son yıllarda hızla mevzuat değişiklikleri gerçekleştirdi. Genel ekonomik durum 1997’den bu yana yükseliyor. İşsizlik oranı azalırken, ücretler artıyor. NATO’ya üye olan ülkede, IMF ve Dünya Bankası ile birlikte yürütülecek çok sayıda proje üzerinde çalışılıyor.

Yabancı yatırımcıların önündeki bürokratik engellerin ve işlemlerin azaltılması gibi çalışmalarla, ekonomideki olumlu gelişmeleriyle de önemli bir pazar haline geliyor. Bunun yanı sıra sınır komşumuz olması, ülkemizle benzer tüketim alışkanlıklarına sahip olması açısından ihracatçılar açısından ayrı bir önem taşıyor. Özelleştirme çalışmaları, nispeten ucuz işgücü ve enerji maliyetleri pek çok Türk yatırımcının bu ülkeye taşınmasına neden oluyor.

Neler Yapılabilir
Coğrafi konumu, Türk firmalarının bilgi birikimi, ikili ticaret ve yatırımlar açısından, Bulgaristan Türkiye için avantajlı ülkeler arasında. Türk firmaları bu ülkede başta konfeksiyon olmak üzere, plastik, oto yedek parça, elektrik aksam, ulaştırma ve gıda sektörlerine yönelik olarak ticaret ve yatırım amaçlı şirket kuruyor, yatırım yapıyor.

Avrupalı rakiplerine göre daha uygun fiyat ve yüksek kaliteye sahip Türk ürünlerinin, özellikle kozmetik, eczacılık ürünleri, ayakkabı ve hazır giyim ürünlerinde şansı yüksek. Ayakkabı ve tekstildeki hammadde ihtiyacına yönelik çalışmalar da yapılabilir.

Plastik, oto yedek parçası, elektrik aksamı ve gıda gibi sektörlerde de Türk firmaları önemli fırsatları değerlendirebilir. Ambalaj malzemeleri, temizlik ürünleri, beyaz eşya, elektronik sanayi ürünleri, bitkisel yağlar, hazır gıda ürünleri, fast food üretiminde kullanılan makine ve ekipmanlar, inşaat malzemeleri, mobilya ve kimyasal ürünlerin rekabet şansı bulunuyor.

Elektrikli güç sistemleri, telekomünikasyon ekipmanlar, hava ve yer destek ekipmanları, tarımsal makine ve ekipmanlar, inşaat malzemeleri, bilgisayar yazılımları, otomotiv yedek parça servis ekipmanları ihracat potansiyeli taşıyor.

Tarım ürünlerinde ise unlar, deri ve postlar, pirinç, pamuk, her türlü kaplamalık ağaç, meyve suları, çerezler ve cipsler, şekerli ve çikolatalı mamuller, makarna ve bisküvi gibi ürünlerin ihracat şansı bulunuyor. Kazan, tank gibi ürünlerde Bulgaristan’ın ithalat talebi yüksek.

Türk firmaları da AB üyelik müzakereleri sürecinde alınan fonlarla finanse edilen ihalelere katılabilir ve özelleştirme ihalelerinden pay alabilir. Soda, kağıt, şeker, makine imalatı, turizm yatırımlarının yanı sıra gıda sanayi, otelcilik. kimya, tekstil ve konfeksiyonda işbirliği projeleri geliştirilebilir

Nelere Dikkat Etmeli
Ülkedeki Türk ürünlerinin kalitelerine yönelik olumsuz düşünceler ve bavul ticaretinin yarattığı olumsuz imaj, Türk mallarının ülke içindeki satışını negatif yönde etkiliyor. Bu nedenle fiyat-kalite dengesine önem verin.

Bulgarlar Batı Avrupalılardan gerek kıyafet gerekse iletişim açısından daha az resmi. Onlar için bir öğlen ya da bir akşam yemeği karşısındakileri tanımaları ve onlara güven duymaları için yeterli olabilir. Vücut dilinde bazı farklılıklar var, ‘evet’ demek için kafalarını iki yana, ‘hayır’ demek için ise yukarı aşağı sallarlar.

Şu anda yatırımlar yapılırken ucuz işgücü önemli bir faktör olarak görülüyor, ancak bunun geçici bir durum olabileceği unutulmamalı.

Türkiye’nin Bulgaristan ile Avrupa’ya yönelik taşımaların büyük bir kısmı Kapıkule-Kapitan Andreevo sınır kapısından gerçekleşiyor. Zaman zaman aşırı yüklenmeden dolayı uzun beklemeler olabilir. Otoban fiyatlarının yüksekliği ve varış noktalarına göre fiyatlandırma listesinin sağlanamaması, otoban ücret makbuzunun Bulgarca yazılmış olması nedeniyle oluşan yanlış algılamalardan kaynaklanan sorunlar çıkarabiliyor.

Kısa süreli iş ziyareti için başvurula vize bedeli bölge ülkelerine göre yüksek, işlemler uzun sürebiliyor. O nedenle iş seyahatlerinde güçlükler yaşayabilirsiniz. Ancak Schengen vizesi olan Türk işadamlarının başvuruları daha hızlı değerlendiriliyor ve vize başvurularında davet mektubu talep edilmiyor. Bu arada  Bulgaristan ile Türkiye arasında, her iki ülkede de 30 güne kadar kalmak isteyenler için vizesiz geçiş hakkı, yalnız hizmet pasaportu olanlar için geçerli. Bunun herkes için geçerli olduğunu sanmayın.

Özelleştirme ihalelerinde ilişkin dokümanların temini, hazırlanması ve konsolosluktan onaylanması Türk firmaları için zaman kaybına neden oluyor. Zamanlamanızı bunu düşünerek yapın.

Ülkede 48 saatten fazla kalan yabancıların yerel polise kayıt olmaları gerekiyor ama oteller bu zorunluluğu müşterileri adına otomatikman yapıyor. Ancak otelde kalmayacaksanız ülkeye girerken doldurduğunuz istatistik kartlarını yasal olarak geçerli kılmak için yerel polise başvurarak kayıt olmanız gerekli. Eğer 5 bin leva ya da 3 bin dolardan fazla para ile Bulgaristan’a gidiyorsanız bunu gümrük memuruna bildirmeniz gerekli.

Yabancılar pasaportlarını her zaman yanında taşımak zorunda. Birçok otel kredi kartı kabul ediyor ancak restoran ve dükkanlar kredi kartı uygulaması çok yaygın değil. Büyük şehirlerde ATM sıkıntısı yok.

Kaynak: KobiFinans Dergisi 3. sayı