Devletin sağladığı sosyal güvenlik sisteminin (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) alternatifi değil, tamamlayıcısı olarak tanımlanan Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), emeklilik döneminde düzenli gelire veya toplu paraya sahip olmanızı sağlayan bir sistemdir. Yaşlılığınızda veya aktif çalışma yaşamınızın sonunda ek bir gelir sahibi olmanızı sağlamakla birlikte, size ikinci bir emeklilik hakkı yaratmaktadır… 

Bireysel katkılardan oluşan birikimlerin, emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilmesi üzerine kurulu olan BES, risk tercihinize göre, seçtiğiniz planlar dahilinde birikimlerinizi istediğiniz fonlara yönlendirebilirsiniz.. Bununla birlikte, işverenler için de vergi avantajları yaratırken, “işveren katkılı grup emeklilik planları” çalışanlar için aidiyet duygusunu ve motivasyonu arttıran bir unsur haline gelmektedir.

Peki, sistem nasıl çalışıyor, BES’liler hangi avantajlara sahip oluyor? Sektörün yeni oyuncusu Finans Emeklilik’in Genel Müdürü Ajlan Sözütek, hem bireysel kullanıcılar, hem de KOBİ’ler için, sistemin avantajlarını anlattı.

Öncelikle, Bireysel Emeklilik Sistemi’nin (BES) tanımı ile başlamak istiyoruz…  
En temel anlatımıyla, bireysel emeklilik, küçük yatırımcının, kurumsal yatırımcının sahip olduğu avantajlara sahip olmasıdır. Çünkü emeklilik şirketi, küçük yatırımcıların oluşturduğu fonları profesyonel fon yönetim şirketlerine yönettirir. Böylece küçük yatırımcı olarak sahip olamayacağınız bir desteği, kurumsal yatırımcı desteğini alırsınız. Bu nasıl gerçekleşir? İnsanlar emeklilik sözleşmesi satın almaya karar verdiklerinde öncelikle bir risk getiri profili formu doldururlar. Bu profilden bir risk algılaması çıkar ve de bu verilere göre size bir öneri yapılır. Örneğin; ‘Siz orta risk alma düzeyinde bir insansınız, bu nedenle şöyle bir fon dağılımında bir emeklilik planı öneriyoruz’ denir. Bunu kabul edip etmemekte serbestsiniz. Daha sonra, tercihinize göre, her ay, 3 ay, 6 ay ya da yılda bir kez, istediğiniz miktarda katkı payı yatırarak, bu fon dağılımında emeklilik sistemine girersiniz. Emeklilik şirketi, masraf kesintisini yaptıktan sonra maksimum 2 gün içinde parayı yatırıma yönlendirir. Sonra emeklilik yatırım fonlarınızla önerilen fon dağılımı tercihiniz doğrultusunda hisse senedi, devlet iç borçlanma senedi, repo ve benzeri para ve sermaye piyasası araçları alınır. Netice olarak, emeklilik şirketlerinin görevi tercihleri doğrultusunda katılımcılarına optimum düzeyde gelir ve getiri sağlamaktır.

Ancak şunu da gözden kaçırmamak lazım: Emeklilik spekülatif bir kazanç işi değildir! Örneğin biz, müşterilerimize spekülatif yatırım araçlarını pek önermeyiz. Bizim hisse senedi fonlarımız genelde İMKB’ye endekslidir, çünkü bu bir emeklilik birikimidir. İlgili dönem içinde ortalama getirinin üzerinde kazandırmak gerekir. Biz bunun için çalışıyoruz.

Diyelim ki fon getirilerinden memnun değiliz, o zaman ne yapacağız?
Sistem o kadar esnek ki, eğer herhangi bir memnuniyetsizliğiniz olursa, isterseniz, aynı şirket içerisinde yılda 4 kez fon bileşenlerinizi ve emeklilik planınızı değiştirebilirsiniz. Yılda bir kez de şirket değiştirme hakkına sahipsiniz. Bunu yaparken hiçbir kayba girmiyorsunuz. Çünkü emeklilik şirketleri, günlük olarak yatırdığınız katkı payındaki kesintileri, yatırıma aktarılan paralarınızı, bunlarla hangi fonların alındığını, günlük getirilerini vb. gösteriyor.

Bireysel emeklilik sözleşmesi sahibi olduğunuz şirketin internet sayfalarından bunları izleyebiliyorsunuz, zaten kanuni zorunluluk da bulunmaktadır. İçiniz yine de rahat etmezse kamu tarafından düzenlenmiş olan “Emeklilik Gözetim Merkezi” (EGM) adlı bir kuruluş bulunmaktadır. Emeklilik şirketleri her gün bütün işlemlerini bu merkeze aktarır. EGM’ye başvurarak katılımcı numaranızı verip, kayıtlarınızın bir dökümünü isteyebilirsiniz. Aynı şekilde size emeklilik şirketinizden iletilen şifrenizle Takasbank’ı arayarak , emeklilik hesap numaranızı vererek, bütün birikimlerinizi ve fonlarınızı öğrenebiliyorsunuz. İnanılmaz şeffaf bir sistem, her yerden her an gözlemleyebilirsiniz. 

İşyeri sahipleri için BES fark yaratıyor mu?
Emeklilik için birikim yapma imkânı veren, devlet tarafından sıkı kontrol edilen ve gerçekten uzman bir yatırımcı desteğiyle yapılan böyle bir emeklilik yatırımını şahsen herkese tavsiye ediyorum. Bakın, Sosyal Güvenlik Sistemi içerisinde en az emekli maaşı alanlar BAĞKUR üyeleridir. O bakımdan iş yeri sahiplerinin, iş yeri çalışanlarının, KOBİ sahiplerinin, KOBİ çalışanlarının tabii ki böyle bir ürüne ihtiyaçları vardır. Bireysel emeklilikte KOBİ sahipleri çok önemli bir müşteri grubudur ve bu işle de ilgilidirler. KOBİ’nin sahibi olan kişi bu ürünü kendisi bireysel olarak alabilir. Bu kişiler gelir vergisi mükellefi olduklarından, yatırdıkları katkıları yıllık olarak doğrudan vergi matrahından düşebilirler. Eğer çalışanları için, grup emeklilik planı almak isterlerse bu konuda “Vesting” (hakediş) diye tabir ettiğimiz bir düzenleme var. Bu, işverenin çalışanları hesabına yatırdığı katkı paylarının üzerinde hak sahibi olmasını sağlayan bir düzenlemedir. Grup emeklilik planı içerisinde işveren katkı payının tamamını ödeyebilir ya da ödemenin bir kısmını çalışan, bir kısmını işveren yapabilir. 

Grup emekliliğin başka ne tür avantajları var?
Öncelikle maliyetler açısından bireysel emeklilik planlarından daha uygun koşullara sahiptir. İkincisi, özellikle kalifiye eleman gücünü şirkette tutabilmek için, onlar adına bir emeklilik birikimi yapmak tabii ki fevkalade önemli bir etki yaratır. Bir bakıma çalışanların şirketten ayrılmasının önünde bir bariyer oluşturuyor. Tabii bazı koşullar var. Örneğin yasa gereği, işveren çalışanı adına yatırdığı katkı payı üzerindeki hak sahipliğini 5 yıl koruyabiliyor. Ama çalışanın ayrılması durumunda, bu 5 yıllık süreçte her yıl yatırdığı paranın yüzde 20’sini çalışanına aktarmak zorunda. Şöyle ki; işveren çalışanı adına her ay diyelim ki 300 YTL yatırıyor. 1. yıl toplam 3600 YTL yatırdı. Bu 3600 YTL’nin getirisi ile birlikte, çalışan kişi 1 yılı doldurduktan sonra örneğin 13’üncü ayda, işinden ayrıldı. Bu durumda 3600 YTL’nin getirisi ile birlikte yüzde 20’sini alabilir.

Peki, çalışan birikiminin tamamını nasıl alabiliyor?
Eğer sözleşme böyle imzalanmışsa alabilir. 2. yılı doldurdu, 3. yılın başında ayrıldı; bu kez yüzde 40’ını alıp gidebilir. 3. yıl yüzde 60’ını, 4. yıl yüzde 80’ini, 5. yıl yüzde 100’ünü alır. 5 yıldan sonra işverenin kendisi adına yatırdığı bütün katkı payları ve onu birikimi çalışanın hakkı oluyor. Ama grup emeklilik planında bu süre 4 yıl olarak belirlendiyse ilk yıl yüzde 25 ile başlar ve her yıl yüzde 25 artar. Bunun yanında, işveren kendi adına yatırdığı katkı payını müessesenin gelir vergisi matrahından, çalışanı adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarını, ücretlinin brüt ücretinin %10’unu ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşmayan kısmını bordroyla ilişkilendirilmeden doğrudan gider olarak düşebilir.

FEHAŞ olarak KOBİ’ler için özel bir uygulamanız var mı?
BES ürünleri dışında tamamen KOBİ’lere özel iki hayat sigortası ürünümüz var. Finansör adını verdiğimiz ilk ürünümüz, KOBİ’lerin kullandığı krediler karşılığında yaptığımız bir hayat sigortası. İkincisi; yakın dönemde çıkaracağımız Sermaye Koruma Planı. Bu yeni bir hayat sigortası, ama farklı. Risk meydana geldiğinde tazminat ödeyen aynı zamanda sigortalının ailesine ya da kendisine uzun bir süre maaş ödeyen bir ürün. Sigortacılıkta, ailenin gelirini temin eden kişinin kaybı durumunda, ailenin ve işin toparlanma zamanı en az 5 yıl olarak öngörülmektedir Sigortacı olarak, hayat sigortasında riskin gerçekleştiği andan itibaren geçen ilk 5 yıla azami önem veriyoruz. Hesaplarımızı buna göre yapıyoruz. İnsanların manevi olarak büyük kayıp yaşadıkları bir zamanda maddi olarak da sıkıntı yaşamamalarını istiyoruz.

Son dönemde ekonomide küresel olarak bir dalgalanma yaşanıyor ve BES’in de bundan ciddi şekilde etkilendiği söyleniyor.  Gelişmelerin sistem üzerinde nasıl bir etkisi oldu?
Sistemden endişelenmek için hiçbir neden yok. BES uzun süreli planlamalar sonucunda kurulmuştur ve uygulamalar sıkı bir biçimde denetlenmektedir. Bu nedenle güçlü bir sistem olduğuna inandığım BES’ in dönemsel ekonomik konjonktürden genel işleyişi anlamında olumsuz etkileneceğini düşünmemekteyim. Dönemsel olarak tercih edilen fon tipine bağlı olarak birtakım dalgalanmalar yaşanabilecektir. BES birikimlerine baktığımızda katılımcıların büyük bir bölümünün portföylerinde devlet iç borçlanma senetleri taşıdıklarını gözlemlemekteyiz.

Diğer taraftan, ekonomik konjonktürdeki olumsuz gelişmelerin sisteme yeni katılacak olanların kararlarını etkilemesi veya gelir durumları etkilenecek olan mevcut katılımcıların da sisteme ödemelerini yapmakta dalgalanmalar yaşamaları muhtemeldir.

Peki BES’e başlamak için avantajlı bir yaş dönemi var mı?
Biz insanlara sisteme mümkün olduğunca erken girmelerini öneriyoruz, bu çok önemli! Hatta müşterilerimize, 18 yaşına gelmiş reşit çocuklarını da sisteme sokmalarını öneriyoruz. Çünkü 30 yaşını geçtiğiniz zaman fonların getirileri inanılmaz derecede büyüyor. Bununla birlikte, düzenli ödeme yapmak da çok önemli. Bir de gelirinize bağlı olarak, yatırdığınız katkı paylarını arttırmanız gerekiyor ki emeklilik çağına geldiğinizde sizi memnun edecek birikiminiz oluşmuş olsun.

Kaynak: KobiFinans Dergisi 19. Sayı

www.kobifinans.com.tr/tr/dergi