|
     |
|
KOBİ’lere Kümelenme Dopingi
|
|
Yoğun rekabette söz sahibi olmak isteyen KOBİ’ler kümelenmeyle fark yaratacak… Rakibini iş ortağı gibi gören KOBİ’ler bir adım öne çıkacak…
Küresel rekabet günümüz ekonomisinin gerçeği… Çin, Hindistan, Mısır gibi ülkeler ucuz işgüçleri nedeniyle özellikle emek yoğun sektörlerde dünya ekonomisinin tarihini adeta yeniden yazıyor. Küçük ve orta boy işletmelerin kendi coğrafyalarında olduğu kadar bölgesel ve uluslararası pazarlarda da rekabet avantajı yakalamaları için pek çok unsurun bir arada olması gerekiyor. Fark yaratan katma değerli projelere imza atmak, şeffaf bir yönetim ve icra stratejisi belirlemek, çağa ayak uydurmak, bilişim teknolojilerini bünyeye katmak gibi pek çok koşul sayabiliriz… Hızlı balığın yavaş balığı yuttuğu günümüzde çevik ve sektörünün dinamiklerini iyi analiz edebilen işletmeler hayatta kalabiliyor. Üstelik çoğu zaman münferit çabalar da iyi niyetli olmanın ötesine geçemiyor. Bunun için de güç birliği yapmak gerekiyor. Son yıllarda KOBİ dünyasının ajandasında sıkça yer almaya başlayan kümelenme bahsettiğimiz güç birliği anlayışının en temel örneği. Kümelenme KOBİ’lerin rekabet avantajını artırmak adına ortaya atılan en etkin yöntemlerden biri olarak gösteriliyor. Kümelenmenin klasik tanımını şu şekilde yapmak mümkün: “Aynı bölgede, aynı iş kolunda, aynı değer zincirinde faaliyet gösteren, birbiriyle işbirliğinde bulanan ve aynı zamanda birbirine rakip olan, işletmelerin ve onları destekleyici kurumların (üniversiteler, kamu kuruluşları, mesleki dernekler vs.) bir araya geldikleri örgütlenme modelleri…”
Gelelim bu tanımın günlük yaşamdaki tercümesine: Rakibinizi düşmanınız olarak değil dostunuz olarak görün. Zira global ekonomide söz sahibi olmak için kendi başınıza yapamayacağınız işleri ortak çalışmalarla hayata geçirebilirsiniz. Küçük ve orta işletmelerin yoğun rekabet içinde yaşamaları için artık bir arada hareket etmesi de gerekiyor.
Kümelenme Hız Getirir
Kümelenme, iş dünyamızın temsilcilerinden ciddi destek görüyor. İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkanı Murat Yalçıntaş kümelenmenin en ateşli savunucularından biri. İşletmelerin 15-20 yıl öncesine kadar rakiplerini düşman olarak gördüklerini ancak bugün bu anlayışın değiştiğini belirtiyor: “Rakipleri yok etmektense onlarla işbirlikleri oluşturmalı. Böylece herkes kazanabilir.” KOBİ’lerin iş ortaklıkları yapmaları ortak projeler üretmeleri ve organize olmaları hızlı adım atabilmeleri açısından önem taşıyor. Bu açıdan ulusal bir kümelenme hamlesinin ülke ekonomisine önemli bir doping etkisi yaratacağı konuşuluyor.
İş dünyasının gündemine 1990’lı yılların başında giren kümelenme özellikle Avrupa’da pek çok sektörün dünyada söz sahibi olmasına önayak oldu. İtalya’da tekstil ve konfeksiyonu, İskoçya’da gemi yapımı, Orta Almanya’da gıda, Yukarı Avusturya’da otomotiv kümelenmeleri KOBİ’lerin isimlerini dünyaya taşımalarını sağladı. Kümelenmeyle işsizlik azaltıldı, ihracat kalitesi yükseltildi, endüstrinin rekabet gücü artırıldı ve işletmelere hız kazandırıldı.
İtalyan Tekstiline Hayat Öpücüğü
İtalya’daki tekstil ve konfeksiyon alanında gerçekleştirilen kümelenme modeli son derece başarılı uygulamalardan biri olarak gösteriliyor. İtalya’daki örneğimizin adı Carpi Kümesi. Bu kümelenme, orta İtalya’da Po ırmağının deltasında yer alan Emilia Romagna bölgesinde hayata geçirildi. Carpi Kümesi, yüzde 50’sini 9 kişiden fazla çalışanı olmayan küçük işletmelerin oluşturduğu 2,068 şirket ve 11,491 çalışana ev sahipliği yapıyor. Hem şirket sayısı, hem de çalışan sayısı olarak Carpi’nin kümelenmesi, tekstil için İtalya’daki en önemli adımlardan biri zira bu sektörde hizmet veren İtalyan firmalarının yüzde 21’i bu bölgede yer alıyor. Kümelenmenin yıllık satışı takriben 2,028 milyar İtalyan Liret’e denk geliyor. Bu hacim, ihracattan elde edilen gelirin yüzde 36’sına eşit.
Kümelenmenin odak noktasında ise CITER yer alıyor. CITER (Emilia Romagna Tekstil Bilgi Merkezi) bir grup üretici ve tekstil sektöründe faaliyet gösteren 500’e yakın işletmeden (yüzde 55’i mikro, yüzde 45’i küçük ve orta boyutlu) oluşan bir yapı. CITER’i Carpi şehir meclisi ve Ticaret Odası’nın yanı sıra, bazı yerel bankalar da destekliyor. CITER 1980 yılında, Emilia-Romagna’da tekstil ve giyim sektöründe faaliyet gösteren işletmeleri desteklemek üzere kurulmuş. Merkez, müşteri üyelerine, rekabetçi olabilmeleri için hayati önemi olan konularda bilgi aktarımı sağlıyor. Bu konular temel olarak şu 4 başlıkta toplanmış:
>>Renkler, kumaşlar ve moda akımları,
>>Milli ve milletlerarası pazarlardaki önemli gelişmeler,
>>Üretim teknolojisindeki yenilikler
>>Kalifiye taşeronların mevcudiyeti.
Merkez bunlara ek olarak yerel KOBİ’lerin bilgi avantajlarından faydalandırılması için gerekli enstrümanlara erişebilmeleri için seminerler düzenliyor, yayınlar çıkarıyor. Eğitim ve defileler düzenliyor, CITER ayrıca İtalya ve Avrupa’daki şirketleri ve kuruluşları dayanışma projelerinde bir araya getiriyor. İtalyan şirketleri ile Doğu Avrupa ve Latin Amerika şirketleri arasında ilişki kurulmasını destekliyor. Üniversiteler, Milli Araştırma Heyeti, Avrupa Birliği, Endüstriyel Bölgeler Kulübü gibi ulusal ve uluslararası kuruluşlar tarafından finanse edilen pilot projelere yoğun olarak katılıyor.
Başarı Paylaşımdan Geçiyor
İtalya örneği aslında başarılı kümelenme projelerinin olmazsa olmazları hakkında da önemli ipuçları veriyor. Kümelenmede başarının sırlarından biri paylaşım. Yerel yönetim gibi üçüncü partilerin de dahil olduğu yapılar öne çıkıyor. Yani kümelenmiş olmak için kümelenmek yeterli olmuyor. Kümelenme anlayışının iş süreçlerindeki tüm taraflarca benimsenmesi gerekiyor. Özel sektörden kamuya, sivil toplum kuruluşlarından eğitim kurumlarına kadar ortak bir paylaşımın ürünü olan kümelenme modelleri başarıyı yakalıyor.
Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu Derneği (URAK), bu anlayıştan hareketle İstanbul turizminin kalbi Sultanahmet’teki otelcilerin kümelenmesine önayak olarak 1999’da pilot bir uygulama hayata geçirmiş. URAK Genel Koordinatörü Dr. Melih Bulu projeyi şöyle özetliyor: “Sultanahmet tüm turizm potansiyeline karşın sorunlu bir bölge olmuştur. Biz de bu nedenle Sultanahmet’i pilot bölge olarak seçtik. Hem problem hem de potansiyel vardı. Esnaf birbirine güvenmiyordu ve uluslararası pazarlamaları yoktu. Biz burada yerel bir komite kurarak kümelenme projesi başlattık. Çok olumlu gelişmeler kaydettik. Bu modele dahil olan üyelerin ciroları 400 bin dolarlardan 1 milyon dolarlar seviyesine yükseldi, istihdam ortalaması işletme başına 12 kişiden 18’e çıktı. Turistlerin kalış süresi 1 günden 3 güne, ortalama günlük harcaması neredeyse yüzde 100 oranında arttı.”
Yakalanan bu ivmenin ardındaki kümelenme stratejisi ise aslında son derece basit. URAK bölgedeki sektör oyuncularının birbirlerini tanımaları ve ortak hareket etmeleri sağlamış. 2006 yılına kadar geçen 7 senelik zaman süresince çeşitli iletişim kanalları oluşturulmuş. Sultanahmet@yahoogroups.com elektronik haberleşme listesi tasarlanmış. Bugün bu grup, turizm sektörü stratejilerinin konuşulduğu en büyük elektronik haberleşme platformlarından biri konumunda. Elektronik network’ün yanı sıra dernekler kurulmuş, bu dernekler vasıtasıyla farklı işletmeler birbirini tanıma ve güvenme fırsatı bulmuş. Böylece Sultanahmet’teki işletme sahipleri ortak girişimlere daha kolay karar verir hale gelmişler. Bunlara ek olarak pazarlama eğitimleri verilmiş, kültür turizmi konusunda özellikle internet pazarlama tekniklerinin kullanılmasında önemli bir başarı sağlanmış. Sultanahmet otelleri bu kümelenme sayesinde artık müşterilerinin yarısından fazlasını internet vasıtasıyla ve iyi fiyatlara bulabilir durumda.
Adıyaman Kümelenmeyle Çin’e Kafa Tutuyor
Gelelim kümelenme uygulamalarında başarı hikayesi yaratmış bir şehre: Adıyaman. Adıyaman, tekstil kümelenmesiyle son derece önemli bir gelişime imza attı. Kümelenme projesi 2004’te GAP İdaresi tarafından başlatıldı. Bundan 10-15 yıl öncesine kadar büyük şehirlere beyin göçü veren şehir şimdilerde akışı tersine çevirdi ve İstanbul’dan dahi göç almaya başladı. 10 yıl öncesine kadar organize sanayi bölgesi bile olmayan şehirde bugün geleceğe umutla bakan sektörler var. Bu sektörlerin başında ise hazır giyim geliyor. Yatırımcılar adeta şehrin kapısını aşındırıyor.
Tekstil ve hazır giyim sektörü 7.500 kişiye istihdam sağlıyor. 49 firmadan oluşan sektör şehri yeniden ayağı kaldırmış durumda. Kümelenme nerede mi devreye giriyor? Şöyle ki; aynı iş kolunda firmalar tek bölgede üretim yapıyor. Bu nedenle yaşanan problemler, sağlanması gereken çözüm yolları ve beklentiler aynı. Herkes birbirini anladığı için sorunlar hızla hallediliyor. Adıyaman’da her 2 ayda bir kamu yetkilileri, sivil toplum dernekleri ve iş dünyası buluşuyor. Sektördeki sorunlar tartışılıyor, çözüm önerileri geliştiriliyor. Şehrin altyapısı sektörün gereklerine göre yapılandırılıyor. Eğitim için önemli bir mesai harcanıyor. Adıyaman Tekstil Eğitim Merkezi sürekli eğitimler veriyor. Organize Sanayi Bölgesi’nde İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon İhracatçı Birlikleri’nin geçici eğitim programları düzenleniyor. Adıyaman Üniversitesi’nde geçtiğimiz yıl 2 senelik tekstil bölümünün açıldığını belirtmekte de fayda var. Tüm bu gelişmeler eğitimli işgücüne de olanak sağlıyor. Verilen eğitimler sadece çalışanlarla da sınırlı değil. ATEM şehirdeki üreticileri küresel rekabette söz sahibi olabilmeleri için özellikle uluslararası ticaret konusunda eğitiyor.
Adıyaman’daki kümelenme çalışması 2005’te Birleşmiş Milletler Kalkınma Fonu tarafından UNDP tarafından en başarılı kümelenme programı seçildi. Bugün dünyayı tehdit eden Çin’e meydan okuyan bir güvene sahip olan Adıyaman’da 3 yılda 36 fabrika kuruldu, 30 yatırımcı da sırada. Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Zafer Ersoy Adıyaman’ı Ortadoğu’nun moda merkezi yapacaklarını belirtiyor. Ersoy, İsrail, Suriye Lübnan gibi ülkelere olan yakınlıklarını iyi kullanacaklarını belirtiyor.
Adıyaman’da URAK ve Gap-GİDEM’in (Girişimci Destek Merkezleri) destek verdiği bu kümelenme modeli, bölgedeki diğer iller için de umut kaynağı olmuş durumda. Uzmanlar Diyarbakır’da mermer, Bartın’da yatçılık, Şanlıurfa’da organik tarım, Konya’da otomotiv yan sanayi, Gaziantep’te halı gibi sektörlerde kümelenme aracılığıyla çok önemli başarılara imza atılacağının sinyallerini veriyor.
Kümelenme Devlet Gündeminde
Analistler kümelenmenin ancak devlet politikalarında yer bulduğu oranda başarılı olabileceğinin altını çiziyor. Kümelenme, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın en önemli gündem maddelerinden. Bakanlığın kümelenme projesi çok katmanlı ilerliyor. Organize Sanayi Bölgelerinin (OSB) temelini oluşturduğu projede Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) de modelleme projeleri yapıyor. Bakanlık, girişim sermayesi, kredi garantisi gibi desteklerle kümelenmeye katılmak isteyen KOBİ’lerin finansman imkanlarını çeşitlendirmeyi de amaçlıyor.
2009 sonu itibariyle projeye dahil olan illerde üretim ve imkanlarına uygun bir kümelenme çalışması gerçekleştirilmesi hedefleniyor. Kümelenme çalışmalarında amaç toplamda 36 ile yayılmak. İlk aşamadaki iller ise şöyle sırlanıyor: Kırşehir, Osmaniye, Adıyaman, Sinop, Düzce, Kars, Giresun, Çankırı, Van, Amasya, Siirt, Iğdır, Uşak, Gümüşhane, Yozgat, Malatya, Ordu, Ardahan, Sivas, Erzurum, Hakkari, Tokat, Bartın, Bingöl, Diyarbakır, Bayburt, Bitlis, Şırnak, Şanlıurfa, Afyonkarahisar, Batman, Mardin, Muş, Erzincan, Aksaray ve Ağrı.
Bu çerçevede KOBİ’lere özel destek programları tasarlanıyor. KOBİ kümlerine yönelik danışmanlık merkezleri, ar-ge ve eğitim merkezleri, ortak alım ve pazarlama organizasyonları için pazarlama, dağıtım ve tedarik merkezleri, ortak markaların oluşturulması için de endüstri ve moda tasarım ofisleri kuruluyor. Öte yandan AB İş Geliştirme Merkezleri de (ABİGEM) kümelenme yaklaşımının yaygınlaşması için özel çaba sarf ediyor. Tüm bu olumlu tablo içinde ihtisaslaşmayı, açık görüşlülüğü ve paylaşımı temel alan kümelenme anlayışı ile KOBİ’lerin uluslararası arenada boy göstermemeleri için hiçbir neden yok.
Kümelenmede Başarı Sırları
>>Kümelenmede yer alan tüm oyuncular eş derecede önemli olmalı
>>Oyuncular arasında mutlaka güven ilişkisi doğmalı
>>İşletmeler arasında operasyonel ve ruhsal yakınlık kurulmalı
>>Ortak ve net bir vizyon oluşturulmalı
>>Farklı oyuncular için ortak bir dil geliştirilmeli
>>Kamu kuruluşları ve sektör temsilcileri arasındaki görev paylaşımlarını açıklığa
kavuşturulmalı
>>Bölgesel bir marka oluşturmak üzere farklı oyuncular bir arada hareket etmeli.
>>Yerel avantajlar sağlamalı
>>Lider şirketler mutlaka kümelenme sürecinde aktif olarak yer almalı
>>Eğitim ve rekabet konularında farklı oluşumlarla birlikte yol alınmalı
>>Aktif bir kümelenme hareketinin önceliği mutlaka ve mutlaka müşteri tatmini olmalı.
Kaynak: KobiFinans Dergisi 18. Sayı
|
| |
|
| |
|
Bu yazı
936 kez okundu. |
| |
|
Bu yazı hakkında yorum yapılmamış.
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
En Çok Okunanlar 
