Amerika’da son aylarda yaşanan krizin ardından, Türkiye’de de benzer söylentiler zaman zaman dikkat çekiyor. Bunun karşısında ise herkes Türkiye’de böyle zamanlarda neden geçmişteki gibi büyük fon çıkışlarının olmadığını merak ediyor. Bu konuyu Bilkent Üniversitesi’nin yabancı sermaye konusundaki uluslararası üne sahip Yardımcı Doçent’i Selin Sayek ile konuştuk.

Bahar aylarında dünya ge­nelinde kriz olacağı beklentisine katılıyor musunuz?
Bu kadar olumsuz bek­lentiler dillendirildiğinde zaten o bek­lentiler erken fiyatlandırılmış oluyor. Ancak  şu andakinden da­ha olumsuz hissiyat içinde değilim. Dünya olarak zaten kriz halindeyiz di­ye düşünüyorum.

Peki Türkiye’de neler oluyor?
Türkiye’de birtakım şeyler olumluya gitti. İlk kez bu kadar uzun bir süreçte, makro ekonomik anlamda çok büyük olumsuzluklar yaşamadık. Ama işsizlikte düzelme olmadı. Cari açığımız sürüyor ki bu finansal anlam­da dışarıya bağımlılığın sürdüğü anla­mına geliyor. Türkiye’de insanlar büyümenin uzunca süre daha devam ede­ceğini düşünüyorlar ama ben buna inanmıyorum. Geçen beş yıl içinde hü­kümeti takdir etmek lazım. Önüne ko­nan iktisadi programı daha önce hiç kimse kelimesi kelimesine uygulama­mıştı. Ancak iş mikro düzenlemelere geldiğinde, aynı başarıyı gösteremedi.

Dünyada bu dalga varken, içeride siyasi istikrarda zaman zaman risk unsuru belirirken, yabancı sermaye niye gitmiyor?
Şu anda küresel oyuncular daha az riskli yerleri arıyorlar. Öte yan­dan daha az riskli yerin neresi olduğu hala çok net değil. Türkiye’de bir olumsuzluk oldu­ğunda yatırımcı ABD’ye kaçardı. Şu an da Türkiye’nin riskleri, ABD’ye kıyasla o kadar da artmamış görünüyor. Bakın ilk defa bizde kendimizden kaynaklı bir risk primi artarken; dışarıda da risk primi artıyor. Böyle olunca yatırımcı­nın kaçacak yeri yok. Onun için Türki­ye’de kalıyor. Yoksa Türkiye çok iyi iş­ler yaptığı için değil. Eğer dışarısı iyi gi­diyor olsaydı Türkiye’den çoktan çıkar­lardı.

Yabancıların Türkiye’den çıkmayışla­rında son yıllarda giren doğrudan yaban­cı sermayenin etkisi yok mu?
Mutlaka var. Bu nedenle Av­rupalılar söylemlerinde Türkiye’ye eks­tra destek atıyorlar. Çünkü en çok kay­bedecek grup, yabancılar. Portföy yatı­rımını satmaya kalksa, kim alacak? Piya­sanın yüzde 72’si yabancının elinde; çıkmak için çok büyük zararları göze almaları gerekiyor. Öte yandan çıkmama nedeni, sadece çıkamamaları değil bence. Çıkıp gidecek yerleri olmadığı için de çıkamıyorlar.

Bunlar portföy yatırımları için geçer­li, doğrudan yatırımlar için durum nasıl?
Biz doğrudan yatırımları ge­nelde uzun soluklu olarak düşünüyo­ruz. Oysa finansa, perakendeye gelen yatırımın üretime gelen kadar uzun so­luklu olması gerekmiyor. Yabancı ola­rak Migros’u satın aldığınızda, bir tüketim ağı satın almış oluyorsunuz. Bu tüketim ağını satıp çıkmak; bir fabrika kurup, oraya yüzlerce işçi alıp çıkmak­tan daha kolay. Onun için de Türki­ye’de doğrudan yabancı yatırımın port­föy yatırımından çok büyük bir farkı ol­madığını düşünüyorum. Gayrimenkul sektörüne gelen yabancı da öyle; Le­vent’e gökdelen dikmek üzere gelen Ortadoğulu yatırımcının benim ekonomime o dönemdeki cari açığı finanse etme dışında bir katkısı olduğunu düşünmüyorum. Tüm bunlar günü kurtaran şeyler.

Yabancı sermaye nasıl gelirse bir işe yarar?
Doğrudan yabancı sermayenin yatırım türü ve hangi sektöre geldiği çok önemli. Evlilikler ve satın alma­lar yoluyla gelen yabancı sermaye dönemi dışında, olumlu e­tkisi olmadığını akademik çalışmalar gösteriyor. Çünkü doğal olarak, kısa süre sonra kar transferi baş­lıyor. Ben yabancı sermayeden, bizde olmayan ileri teknolojiyi getirmesini beklerim. Akademik olarak yabancı sermayeyi şöyle ifade ediyoruz; bir bardak dolusu para geliyor ülkeye. Bu para dökülüp ulusal sektöre de fay­da sağlıyor mu, soru bu. Şu anda sağla­mıyor.

Kaynak: Ekonomist Dergisi / Aysel Alp

www.ekonomist.com.tr