Dış Ticaret İşlemlerinde Dikkat!

İhracatçılarımıza şu önerileri yapmak istiyorum: Başta Nijerya, Togo, Kamerun gibi Afrika ülkelerinden bazı şahıslar veya hayali firma yetkilileri ihracatçı firmalarımıza e-posta, faks gönderiyor, web sitelerinden ulaşarak mal almak istediklerini veya o ülkede insani yardım kuruluşlarının özellikle tekstil, konfeksiyon mallarına ihtiyaçları olduğunu, kendilerinin de bu alım-satıma aracılık yapmaya yetkilendirildiklerini bildiriyorlar. Gönderdikleri mesajlarla, kontak kurmak istedikleri firmaları, www.alibaba.com gibi benzer sitelerden araştırdıklarını, üretici/imalatçı KOBİ’lerimizin tanıtım yaptıkları ürünleri beğendiklerini, ihracatçılarımızın şirketini bulundukları yerde tanıtacaklarını, büyük montanlı mallarını satın almak üzere (hayali) banka hesaplarındaki mal bedelini hazır beklettiklerini beyan ediyorlar. Bununla birlikte alıcı kılığındaki dolandırıcılar bağlantı kurdukları KOBİ’lerimize bazı formlar gönderip aşağıdaki belge ve bilgileri istiyorlar:

* Orijinal proforma fatura,

* Banka detaylarınız,

* Yüzde 100 ödemenin ardından, toplam malı 12 aylık periyotta göndereceğinize dair bir konfirmasyon sözleşmesi,

* Firmanızın kayıtları (İhracat ve iştigal belgesi vb.),

* Firmanızın profili

Birkaç yazışmadan sonra mal almaya hazır olduklarını bildiren dolandırıcılar, renkli ve gerçeğe yakın bir şekilde taranan contract approval, ICPO*,LOI* gibi belgeleri ihracatçılarımızın/imalatçılarımızın doldurmalarını, imzalayıp kaşelemelerinin ardından kendilerine göndermelerini talep ediyorlar. Hemen sonrasında belge parası (documentation costs), üyelik aidatı (subscription fee) adı altında masraf ve komisyon istiyorlar. Özellikle büyük montanlı ticari işlemlerde bu tip belgelerin düzenlenmesi, ileride kötü sonuçlar ve hayali işlemlere aracılık yapmaya yol açabileceğinden, sözleşme ve sertifika düzenlenmesi konusunda çok dikkatli olunmalıdır.

Bir diğer dolandırıcılık işlemine şöyle bir örnek verebiliriz: Ukrayna, Gürcistan veya Türki Cumhuriyetlerinde, sözde bir bakanlığa ait taahüt-inşaat işlerinin çok acil olması ve ihale yapacak zaman bulunmaması gibi gerekçelerle kendi insiyatifleri altında ihalenin direk ilişki kurdukları firma ve şirkete verildiğini müjdeliyorlar. Bunun için taahhüt işinin verildiği firmalarımıza e-posta gönderdikleri bazı resmi kuruluşlara aitmiş gibi görünen sahte formları doldurmalarını takiben, imzalayıp acilen fakslamalarını istiyorlar.

Bilindiği üzere, Türkiye’de olduğu gibi tüm ülkelerde devlet kuruluşları bir iş yapmadan önce ihale şartlarını resmi olarak duyurur ve ihaleye katılacaklardan banka teminat mektubu ister. Daha sonra ihaleyi kazanan firmalardan işin bitirilmesini taahhüt eden banka garanti mektubu talep eder.

Bunlar bilinmesine rağmen, hiçbir ihale olmadan, KOBİ’lere gelen renkli ve orijinale yakın resmi antetli kağıtların ekli olduğu e-posta/ fakslarda; ‘Şirketinizin resmi müracaat işlemlerini yapmak üzere Sayın X Bey beni görevlendirdi, işlemlerinizi takip edeceğim ve en geç  X saate kadar  X bakanlığına gerekli müracaat  işlemlerinizi yaptıracağım’ gibi bilgiler yer alıyor.

Yurtdışında iş yapacak vatandaşlarımızı inandırmak için de resmi müracaatınız için gerekli olan şirketinizin vergi levhası, ticaret sicil gazetesi kaydı, faaliyet belgesi fotokopisi’ gibi belgeler isteniyor.

Yazışmanın ekinde, ‘Resmi müracaat için şirketinizden istenen belgeler arasında bulunan X bakanlığı onaylı resmi çalışma izni sertifikası şirketimizde bulunmamaktadır. Bu nedenle ilgili lisansın şirketiniz adına alınabilmesi için, X beyin bakanlığı ile yapmış olduğu görüşmeler neticesinde doldurulması gereken müracaat formu için şirketiniz ile ilgili olarak; şirketinizin tam olarak adı, hukuki adresi, kuruluş tarihi, vergi numarası, şirket adına imza atma yetkisi olan şahısların ad ve soyadları gibi bilgileri göndermeniz gerekmektedir’ gibi talepler bulunuyor.

Sonuç olarak;  X bakanlığına resmi müracaatınızı yaptırırken yatırılması gereken proje katılım bedeli 2.000- 7.000 doların Türkiye’deki herhangi bir bankadan western union sistemi ile X bakanlığı sayın X adına ve adresine yatırılması isteniyor.

Ne yazık ki çok sayıda KOBİ’miz istenen formları imzalayıp gönderdikten sonra masraf ve komisyon adı altında kendilerinden istenen parayı biraz tereddüt etmekle birlikte ‘Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez’ düşüncesiyle yurtdışına transfer ediyor.

Lütfen bunlara benzer bir durumla karşılaştığınızda aldatmak üzere size gönderilen ve internette on binlerce benzeri bulunan her türlü talebi ve iş verilme davetiyeleriyle ilgili belgeleri/sözleşmeleri veya konfirmasyonları imzalayıp göndermeyin ve onlara cevap vermeyin.

Daha önce tanımadığınız firmalardan veya resmi kuruluş adına işlerini sürdürmek üzere hareket ettiklerini beyan eden avukat, yetkili veya temsilci gibi şahıslardan gelen para transfer taleplerini yerine getirmeyin.

Ayrıca, bedelini alıcı hesabınıza geçmediği sürece kesinlikle mal göndermemenizi ve yukarıda bahsettiğim orijinal gibi görünen resmi antetli belgeleri imzalamamanızı; tereddüt ettiğiniz işlemlerde bana veya konusunda uzman kişilere danışmanızı önemle tavsiye ediyorum.

İthalatçılarımıza ise şu tavsiyelerim olacak: Öncelikle Dubai, Çin başta olmak üzere Uzakdoğu ülkelerinde kendilerini ihracatçı/satıcı gösteren kişiler, çeşitli alışveriş siteleri üzerinden, ülkemizde veya yurtdışındaki fuarlarda tanıştıkları alıcılarla bağlantı kurmaya çalışıyor. Türkiye’de ilk defa ithalat yapmak isteyen alıcılara, tedarik edebilecekleri çeşitli ürünlerini web sitelerinde tanıtımını yaparak piyasa fiyatlarının altında satacaklarını beyan ediyorlar.

Söz konusu malların fiyatını uygun bulan yurdumuz insanlarından bazıları bu dolandırıcıların tuzağına düşüyor. Özellikle satıcının yüzde 30 peşin, geri kalanı yüklemeden sonra olmak üzere ödeneceği teklifini kabul eden ülkemizdeki alıcılar, söz konusu ön ödeme, peşin (advance payment ) olarak 2000-5.000 dolar tutarı banka aracılığıyla satıcıya doğrudan transfer ediyor. Aradan uzun zaman geçtikten sonra satıcı ile görüşmek ve malın akıbetini sormak isteyen ithalatçılarımız, e-postalarına cevap alamadıklarında veya daha önce görüşme yaptıkları  telefonlardan herhangi bir yetkiliye ulaşamadıklarında dolandırıldıklarını anlıyorlar.

Bu nedenle ithalat işlemlerinde en önemli konu ödeme şekli olup; peşin/nakit ödemeyi yapmanız durumunda ödediğiniz tutarın  geri ödenme veya malın yüklenme garantisi söz konusu olmuyor. Ödeyeceğiniz peşin bedeli güvenceye alabilmeniz için transferden önce satıcının/ihracatçının bankasından peşin ödeme garantisi (advance payment guarantee) talep etmeniz gerekiyor.

Eğer, satıcı  bankasından peşin ödeme garantisi vermeye yanaşmazsa hiç  peşin ödemeden  tamamı üzerinden akreditif ( L/C ) açabilirsiniz. Akreditif alıcı ve satıcı arasında yapılan anlaşma gereği, aracı bir banka tarafından söz konusu mal veya hizmetin gerçekleştiğine dair belgelerin, ihracatçı/satıcı tarafından verilen süre içerisinde  ibrazı ile ödemenin yapılacağına ilişkin bir taahhüttür. Kısacası şartlı bir banka taahhüdüdür.

Bunun yanında transfer yapmadan önce satıcı firmayı sorgulamak için o ülkelerdeki ticari ataşeliklerimizden (ticari ataşeliklerimizin adres, telefon, faks ve e-postalarını www.musavirlikler.com.tr  linkinden bulabilirsiniz) ücretsiz veya çalıştığınız banka şubesi kanalıyla genel müdürlüklerindeki ilgili birimlerinden belli bir ücret karşılığında yardım ve destek alabilirsiniz.

Özellikle ihracatçılarımızın mağdur oldukları dış ticaret işlemlerinde uluslararası dolandırıcılık sayılan işlerin akışı genellikle;

* Dolandırıcı firmaların gönderdikleri dokümanları ihracatçılarımızın imzalayıp, onaylamalarını takiben onlar adına çalışan sahte avukatlarının kendileri ile temas kurmaları,

* Avukatlık ücreti, ticaret odalarına kayıt ve resmi kuruluşlara üyelik gibi çeşitli masraflar altında 2.000-5.000 euro gibi bedelleri tuzaklarına düşürdükleri KOBİ’lerden istemeleri vb. şeklinde karşımıza çıkıyor.

Yurtdışına ihracat yapmayı düşünen firmalarımızın en önemli kaygısı, satacakları malın getirisinin tam güvenceye alınmasıdır. Bunun için, yukarıda bahsettiğim www.kobifinans.com.tr web sitesindeki dış ticaret bölümünde detaylı olarak anlatılan ödeme şekillerinden, satıcı açısından en avantajlı olan peşin ödeme şeklini seçmeye önem vermelisiniz. Mal bedeli hesaplarınıza alacak geçmediği sürece kesinlikle mal göndermemenizi ve yukarıda bahsettiğim ICPO ve LOI gibi belgeleri imzalamamanızı önemle tavsiye ederim. Bu nedenle başta Afrika ülkeleri olmak üzere bankacılık sistemi gelişmemiş ülkelerdeki alıcılarla iş yaparken çok dikkat etmelisiniz.

Dünyada Nijerya çıkışlı olduğu anlaşılan, yaklaşık 5 milyar dolardan fazla bir tutarda dolandırıcılık işlemleri meydana geliyor. Bunlar “avans ücreti” (advance fee fraud) , “419  dolandırıcılığı”  ve  “Nijerya bağlantılı (özellikle Avrupayla) dolandırıcılık” (The Nigerian Connection) , Nijeryalıların kendi deyimleri ile doğrudan  “419”  olarak adlandırılıyor.

Dolandırıcılık işlemlerinde genel olarak Nijerya veya Afrika ülkeleriyle ilgili ya kara para aklama ya da başka legal olmayan bir teklifi içeren faks, e-posta veya mektup hedefteki kurbana ulaştırılır. Veya dolandırılmak istenen kurbana benzer çeşitli yollarla legal ve meşru bir ticari iş teklifi yapılır:

* Yaygın dolandırıcılık versiyonları başında Nijerya dışına fazla mal çıkarmak isteyen dolandırıcıların gerçekte olmayan mal tutarını gösteren hayali faturalı veya mükerrer faturalı tedarik ürün ve hizmet sözleşmeleri geliyor. (Classic 419)

* Ham petrol ve diğer emtia dağıtımı (a form of Goods and Services 419)

* Size kaldığı iddia edilen bir miras konusu vasiyetname (Will Scam 419)

* Türkiye’de medyada sık sık yer alan haberlerden biri olan kimyasal olarak temizlenmesi gereken çok miktarda nakit para için masraf  (Black Currency 419)

* Halihazırda adınıza sözde paranın yatırıldığı sahte bankalar (spoof banks), bir satın almada ödeme için talep edilen tutardan daha büyük montanlı ve nakit olarak paraya çevirmek için “ödeme “(cashier's check and money order 419);

* Sahte piyango 419 (fake lottery)

* Sohbet odası ve romantizm 419 (chat room and romance 419)

* İstihdam(employment 419)

Bazı durumlarda, kurbandan avans ücretini önden ödemesi isteniyor. Advance fee, transfer tax, performance bond veya kredi vadesini uzatmak, büyük hibe, feragat yetkileri, geçkin bir banka çeki üzerinde değişiklik yaparak geri göndermek veya para transfer talimatı vb. Daha çok çeşitli örneklere rastlamak mümkün.

Nijerya kökenli 419 mektuplar ve e-postalardan bazıları Gana, Togo, Liberya, Sierra Leone, Cote d'Ivoire gibi Batı Afrika ülkelerinden, bir kısım 419  vakalarındaki e-postalar ise İngiltere, Hollanda gibi ülkelerden çıkıyor.

Lütfen 419 dolandırıcılarının size gönderdiği ve internette benzerleri görünen binlerce çeşit  talebi içeren davetlerden herhangi birinin kopyasını imzalayıp göndermeyin, onlara cevap vermeyin.

Afrika çıkışlı yaygın dolandırıcılık çeşitleri konusunu www.kobifinans.com.tr/dispazarlar bölümündeki Güney Afrika Cumhuriyeti bölümü altındaki yazılarımdan inceleyebilirsiniz.

İleride mağdur olmamak için, işlem bazında sorularınız için ücretsiz yardımcı olmak üzere hemen üye olabilirsiniz.

* ICPO (Irrevocable Corporate Purchase Order): Alıcı tarafından düzenlenen ve geri dönülemez satın alma sözleşmesi (emri) olarak, satın alınacak malın alıcının banka bilgilerini içeren ICPO da belirtilen şartlarla, almaya istekli ve hazır olduklarını gösteren belgelerdir.

* LOI (Letter of intend ): Banka niyet mektubu olarak adlandırılabilir. Alıcı firma olarak alıcının bankası tarafından doldurulup kaşelenen ve alıcı olacak firmanın genel olarak başta güvenilirlik ve alım gücünü göstermeye yarayan, kısaca alıcı firma hakkında bilgi veren bir formdur. Özetle; alıcının bir ürüne ilgisi olduğunu, satın almak istediğini resmi olarak satıcıya bildirmek için kullanılan bir belge türüdür.