Binlerce yıllık köklü devlet geleneğine, zengin bir kültür dokusuna sahip olan, komşu ülkelerden İran, aynı zamanda KOBİ’ler için önemli ve potansiyel bir pazar.
1901’de petrolün bulunmasıyla birlikte Rus-İngiliz çekişmesini yaşayan İran, 1907’de, iki ülke arasında iki nüfuz bölgesine ayrıldı. 1941’de Sovyetler Birliği İran’ı işgal etti. 1946’da ise geri çekildi.
1951–1953 arasında Başbakan Dr. Musaddık, petrolü millileştirdi. Musaddık'ın 1953 yılında devrilmesi üzerine ülkeye geri dönen Muhammed Rıza Şah, ülke kontrolünü hızla ele geçirdi. 1979’da sürgündeki Ayetullah Humeyni'nin liderliğindeki ayaklanma sonucunda, Şah ülkeyi terk etti ve İran İslam Cumhuriyeti kuruldu. 1980’de Irak'ın İran'a saldırması üzerine 8 yıl süren İran-Irak savaşı başladı. Son olarak, 2005’de gerçekleştirilen genel seçimlerde eski Tahran Belediye Başkanı M.Ahmadinejad, Cumhurbaşkanı olarak seçildi.
2013’de 77,6 milyona ulaşması öngörülen ve 1.648.195 kilometrekarelik yüzölçümü ile dünyanın en büyük 17’inci ülkesi olan İran, aynı zamanda 8.731 kilometrelik ülke sınırına sahip. Komşuları ise Azerbaycan, Ermenistan, Türkmenistan, Afganistan, Pakistan, Türkiye ve Irak. Ülkenin Hazar Denizi, Umman Denizi, Basra Körfezi’ne sınırı bulunuyor.
İran, 1979 yılında rejim değişikliğine uğradıktan sonra şirketler ve bankalar devletleştirildi ve ülkeye yabancı sermaye girişi yasaklandı. Ülkede yabancı şirketlerin pazarlama ve satış ofisi açmaları ise serbest oldu. 2002’den itibaren, yabancı sermaye ülkeye çekilmeye ve özel sektöre dinamizm kazandırılmaya çalışıldı. Bugün, petrol gelirleri ülkenin döviz girdilerinin yüzde 80'ini oluşturuyor. Buna rağmen, hızla büyüyen nüfus baskısı, enflasyon ve işsizliğin artması sonucu yoksulluğun artması, bazı ihtiyaç mallarına verilen devlet desteğinin bütçe üzerinde yük artışı, başta ABD olmak üzere Batılı ülkelerin yaptırımları İran ekonomisinde sorun yaratıyor.
Özelleştirme miktarı 2008 yılında 4,2 milyar dolara ulaştı. 2008’in ikinci yarısından itibaren petrol fiyatlarının düşmesi, ülkenin petrol gelirini düşürdü. Bunun sonucunda ise ülke ekonomisi olumsuz yönde etkilendi. Başını ABD’nin çektiği ülkelerin ambargo uygulamalarına karşın, İran yönetimi üretime dayalı makine, teçhizat ve ham maddelerin ithalatını artırmaya çalışıyor.
Ülkede uygulanan 4. Kalkınma Planı’nda öncelikli hedeflerin ardında; Dünya Ticaret Örgütü’ne üyelik, petrol endüstrisi dışında özelleştirme çalışmaları, yabancı sermaye yatırımları ve ekonominin kısmen de olsa liberalleştirilmesi sayılabilir. İran bankacılık sistemi anlayış ve işleyiş bakımından eski bir yapıya sahip. 2006’dan itibaren bankalardan dolar yerine euro bazlı akreditif açmaları istendi. Türk bankaları dahil, bazı Arap ve Avrupa bankaları İran'a akreditif açıyor. Veya İran bankalarınca açılan akreditifler ülkemizdeki bankalarca işleme alınmak istenmiyor.
Öte yandan, ülkede İthalatta Ticari Kazanç Vergisi uygulaması 2005 tarihinde kaldırıldı. Dinen sakıncalı bulunan bazı içecekler, gıda maddeleri, hayvansal besinler, yayın ve bantlar gibi bazı maddelerin ithalatı yasak. Bir maddenin ithalinden önce Ticaret Bakanlığı’na malın kaydettirilmesi gerekiyor.
İran’da ithal ve ihraç edilen malların kalitesini kontrol etmek üzere İran Endüstriyel Araştırma ve Standartlar Enstitüsü (ISIRI) yetkilendirildi. Zorunlu standartlar programına tabi malların gümrükten geçişinde ISIRI tarafından düzenlenmiş “Uygunluk Sertifikası”na (COC) sahip olmak gerekiyor.
2003’den önce Türkiye ile İran arasındaki ticari ilişkiler pek iyi değildi. Bugünlerde ise karşılıklı yatırım faaliyetlerinde canlanma ve KOBİ’lerin İran'da yatırım yapma amacıyla düzenledikleri iş gezilerinde yoğunlaşma gözleniyor. Özetle, komşu ülke İran, coğrafi yakınlığı ve kültürel benzerlikleri nedeniyle işadamlarımız için önemli bir pazar olarak çekiciliğine devam ediyor. Türkiye, İran’dan petrol ve doğal gaz, bakır ve bakırdan eşya, ham deri, alüminyum ile plastik ürünleri ithal ediyor. İran’a ihracat ürünlerimiz ise demir-çelik, makineler, tütün, otomotiv yan sanayi ürünleri ile bazı orman ürünleri olarak sıralanıyor.
Kaynak: KobiFinans Dergisi 27. Sayı
www.kobifinans.com.tr/dergi
|
