Tarifelerin, kotaların ve pazara eri­şim kısıtlamalarının kaldırılması yoluyla mal ve hizmet ticaretinin taraflar arasın­da serbestleştirilmesine olanak tanıyan STA’lara son dönemde AB’nin büyük bir hız verdiği gözle­niyor. Uzmanlar, Türkiye’nin Gümrük Bir­liği’nin bir parçası olarak AB’nin üçün­cü ülkelerle yürüttüğü STA müzakerele­rinin sonuçlarından hem doğrudan hem de dolaylı olarak etkileneceğini söylüyor. Bu durumun Güney Amerika ülkeleri söz konusu olduğunda Türki­ye’yi çok fazla etkilemeyeceği, ancak Güney Kore, Hindistan gibi ülkeler ba­kımından ciddi sıkıntılar yaratabileceği vurgulanıyor. 

İthalat Payı Artıyor
Bu ülkelerin Türkiye’nin ithalatın­daki payı giderek artıyor. Türkiye’nin Güney Kore’den 2005 yılında 3.4 milyar dolar, 2006 yılında ise 3.5 milyar dolar olan ithalatının, 2007 yılının ilk dokuz aylık verilerine göre yüzde 20.3 oranın­da arttığı gözleniyor. Güney Kore’den ithalatın 2007 yılında 4 milyar doların üzerine çıktığı tahmin ediliyor. Türki­ye’nin bu ülkeden yaptığı ithalatın son beş yıldaki ortalama artış hızının ise yüz­de 42 olduğu belirtiliyor. 

Hindistan’ da da yine hızlı ve istikrar­lı bir ilerleme görülüyor. Türkiye’nin 2005 yılında 1.2 milyar dolar, 2006 yılın­da ise 1.5 milyar dolar olan Hindis­tan’ dan ithalatının 2007 yılının ilk do­kuz ayında yüzde 50 oranında yükseldi­ği belirtiliyor. 2007 yılının 2.5 milyar do­lar ile kapatıldığı tahmin ediliyor. Tür­kiye’nin Hindistan’dan yaptığı ithalatın ise son beş yıldaki ortalama artış hızının yüzde 30’larda olduğu kaydediliyor. 

Ukrayna İle İmzalanacak
AB, Hindistan ile müzakereleri 29 Haziran 2007’ de; Güneydoğu Asya Ül­keleri Birliği (ASEAN) ile 4 Mayıs 2007’de; Güney Kore ile ise 6 Mayıs 2007 tarihinde başlattı. Hindistan ve ASEAN ile ilk tur, Güney Kore ile de ilk üç tur tamamlandı. AB; Kasım ayı içinde STA müzakerelerinde yer alan ülkelerle ve ASEAN’la gerçekleştirdiği toplantılar sonucunda görüşmelerin, 2008 yılında tamamlanmasını beklediğini ifade etti. 

Bu ülkelerin yanı sıra, Ukrayna’nın Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) üye olmasını takiben STA imzalaması ve Rusya ile de yine önümüzdeki yıllarda STA yapılması planlanıyor. AB ile STA imzalamak için sırada bekleyen bu ülke­ler, Türkiye gibi AB’ye gümrük vergisin­den muaf mal satabilme imkanına sahip olacak. Bu da uzmanlara göre Türki­ye’nin ihracatının yüzde 50’sini oluştu­ran AB pazarındaki gücü açısından bir tehdit oluşturuyor.

AB’ye Avantaj Sağlıyor
Türkiye bir yandan Gümrük Birliği karan dolansıyla Topluluk Ortak Tica­ret Politikası’na uyum sağlamak için STA akdetmeye çalışırken, bir yandan AB ile STA’sı olan ülkelerin malları­nın kendi ülkesine AB üzerinden güm­rük vergisiz olarak ithal edilmesi tehli­kesi ile karşı karşıya. AB ile Türkiye ara­sındaki Gümrük Birliği dolayısıyla her­hangi bir üçüncü ülkeden gelen mal AB’ye de gelse, Türkiye’ye de gelse ay­nı gümrük vergisi ile karşılaşıyor. Mal, iki taraf arasında menşesine bakılmak­sızın A.TR belgesi eşliğinde serbestçe dolaşıyor.

Ancak, bu tabloyu bozan unsurlar da bulunuyor. AB, STA yapmak suretiyle kimi ül­kelere gümrük vergisi avanta­jı sağlıyor ve kendisi de karşı­lığında ilgili ülkede benzer bir pazara giriş avantajından yararlanıyor. Türkiye ise ken­disinin o ülke ile bir STA’sı yoksa hem bu avantajdan mahrum kalıyor, hem de o ülkeye AB üzerinden avantaj sağlamış oluyor. AB’nin yürüttüğü STA müzakerele­ri; malların dolaşımı, hizmetlerin dolaşı­mı, yatırımlar, ticareti kolaylaştırma, ka­nunu ihaleleri, fikri mülkiyet hakları, re­kabet ve anlaşmazlıkların çözümü gibi konuları içeriyor. Genel olarak bakıldı­ğında gümrük vergilerinin ve tarife dışı engellerin kaldırılmasıyla piyasaların karşılıklı olarak açılması ve uluslararası ticaretin geliştirilmesi hedefleniyor. Ör­nek olarak Hindistan ele aldığında; AB’nin, Hindistan’ın toplam dış ticare­tindeki yüzde 25’lik payıyla en büyük or­tak konumunda olduğu görülüyor. Hindistan ise yüzde 1.8’lik oranıyla AB’nin en büyük 10’uncu ticaret ortağı ihracatta sapmalar olacak 2006 yılı itibariyle AB’nin Türkiye ekonomisindeki hacmi, yüzde 44. Bu oran ihracat için 51.6, ithalat için 39.3. Yine 2006 yılı için Hindistan’ın Türki­ye’nin ihracatındaki payı yüzde 0.26, it- halattaki payı ise yüzde 0.12. Türkiye’nin Hindistan’ın ihracatındaki payı yüzde 1.30, ithalattaki payı ise yüzde 1.14. Bu verilerin yanı sıra, AB’ye üye ül­kelerin mevcut gümrük vergilerinin Türkiye’nin uygulamakta olduğu tarife­den yüksek olduğunu söyleyen İktisadi Kalkınma Vakfı Yardımcı Uzmanı Can Mindek, "STA imzalandığında AB üye­lerinin uyguladığı vergiler sıfırlanacak. Böylece Türkiye’nin uyguladığı tarife­den az olacağı göz önüne alındığında, Türkiye için ihracatta trafik sapması ola­cak" diyor.

Çıkarlar gözetilmeli Gümrük Birliği, 27 AB üyesi ülke ve Türkiye’den oluşuyor. Dolayısıyla STA müzakereleri yürütülürken Türkiye’nin de çıkarlarının gözetilmesi için gerekli önlemler alınması gerektiğini söyleyen Mindek, şunları belirtiyor: "Yürütülmekte olan müzakereler­de komisyon AB üyelerini temsil edi­yor, Türkiye ise yalnızca bilgilendirili­yor. Halbuki, Gümrük Birliği’nin bir parçası olan Türkiye’nin de bu görüş­melerde temsil edilmesi veya paralel görüşmeler yürütmesi gerekiyor. Veya Türkiye ile 3. ülke arasındaki müzakereler tamamlanana kadar AB ile o ülkeler arasında imzalanan STA’lar yürürlüğe girmemeli. Böylece ilgili ülkelerin AB’ye verdikleri tavizle­ri, Türkiye’ye vermemeleri durumun­da karşılaşılacak zorlukların önüne ge­çilmeli."

Özel sektör temsilcilerinin de tüm bu görüşmelerde masada olması gerek­tiğini söyleyen Mindek, "Sivil topluma da önemli roller düşüyor. İKV, hem STA’ların tanımına ve nasıl işlediğine ilişkin, hem de AB’nin yürüttüğü görüş­melerin Türkiye’ye etkileri konusunda çalışmalara başladı. Bu tür girişimlere ivme kazandırılması ve kapsamlı olarak sürdürülmesi gerekiyor" diyor. 

Kaynak: Ekonomist Dergisi / Özlem Bay

www.ekonomist.com.tr