Charlie Chaplin’in Modern Zamanlar filminde bant sisteminde vida sıkan Şarlo, fabrikadan çıktıktan sonra da aynı hareketi yapmaya devam eder. Günümüzün şirketlerinde artık işin niteliği daha karmaşık ve şirketler insanların makine gibi olmadığını anlamış durumda. Ama yine de eksik kalan bir şeyler olabilir mi? Uzun yıllar aynı kurumda ya da meslekte çalışanların kendilerini başka konularda geliştirmelerine, dünyaya bakış açılarını yenilemeye, dikkat ve enerjilerini toplamaya yarayan ‘sabbatical’ işte bu eksik parçayı dolduruyor.

Şirketiniz kişisel gelişiminiz için çok çaba sarf etse ve sizi sürekli motive eden bir çalışma ortamında çalışsanız bile, mevcut işinizin dışına çıkmak ve kendinizi yenilemek artık modern iş dünyasının kuralı haline geliyor. Geçen yılın Fortune 100 şirketinin 22’si ücretli ‘sabbatical’ iznini çalışanlarına sağlamış.

Soluklanma, yenilenme izni, ya da kariyer molası olarak anılabilecek ‘sabbatical’ uygulaması, Musevi’lerin 7 yılda bir tarlalarını dinlendirmek için verdikleri Şabat yılından ismini alıyor. Özellikle üniversitelerde yaygın olan ‘sabbatical’ şirketler tarafında ise belli bir süreyi doldurmuş çalışanlara, şirketin belirlediği sürede verilen ücretli izin şeklinde olabiliyor. Bu süreyi yüksek lisans yapmak, burs programlarına katılmak, dil öğrenimi ya da sadece dinlenmek, gezmek için kullanmak size bağlı. Ayrıca bu süreyi ücretsiz izin şeklinde kullanıp örneğin dil eğitimine gittikten sonra işe devam hakkı elde etmek de mümkün.

Türkiye’de Yaygın Değil
Adecco Türkiye Satış ve Pazarlama Müdürü Asiye Özçelik Yıldırım, sabbatical izninin çalışanlar ve şirketlere katkısını şöyle tanımlıyor: “Hemen hemen uzun yıllar ve yoğun tempoda çalışan çoğu kişinin vakti olsa yapmayı isteyeceği uzun veya kısa bir keşkeler listesi vardır. Bu dileklerden birini bile olsa gerçekleştirebilmesine çalıştığı kurum tarafından imkân tanınması, kişinin motivasyonunu ve kurumuna sadakatini artırır.”

Sabbatical uygulamasının Türkiye’de çok yaygın olmadığını vurgulayan Yıldırım büyüyen şirketler ve pazara giren yabancı oyuncular nedeniyle Türkiye’de yakın zamanda bu uygulamayı göreceğimize inanıyor.

Milliyet İK yazarı İdil Türkmenoğlu da uygulamanın yurtdışında yaygın olduğunu,  Türkiye’de ise şirketlerin bunu henüz içine sindiremediğini vurguluyor: “Türkiye’de İK yönetimleri ve iş kanunları henüz babalara doğum izni vermeyi, esnek zamanlı çalışmayı içine sindiremedi. Sabbatical benzeri bir yan hak, bir kariyer yönetimi aracı mutlaka burada da zamanla gündeme girecek, girmezse ‘kıymetli’ elemanlar kendi fırsatlarını yaratıp şirketlerine veda edecekler zaten.”

SelectKRM Maslak Şube Müdürü Aylin Aksel Özçelik, Türkiye’de sabbatical’ın az olmasının sebebini, bu uygulamanın varlığının ve avantajlarının fazla bilinmemesine bağlıyor. Özçelik diğer yandan firmaların soluklanma izni adı altında olmasa da bu tarz uygulamaları kısa dönemli olarak idari izin adı altında çalışanlarına uyguladığını dile getiriyor. Sabbatical ve benzeri uygulamaları hayata geçiren şirketlerden aldığımız görüşler Özçelik’i doğruluyor. Ancak sayısı fazla olmasa da ‘sabbatical’ iznini tam anlamıyla uygulayan şirketler de mevcut.

Şirketlerden Çalışanlarına Yenilenme Hakkı
Coca-Cola Türkiye İK Müdürü Seden Kundakçıoğlu: “Coca-Cola Pazarlama olarak ‘Kariyer Molası’ politikamızı 2006’da hayata geçirdik. Bu politika çalışanlarımızın iş hayatlarına ara vererek tazelenmek, kişisel gelişim imkânlarından faydalanmak veya hobilerine zaman ayırmak gibi isteklerini karşılamak için yaratıldı. Şirkette 7 yılını tamamlayan ve başarılı iş performansı olanlar 30 gün mola kullanabiliyor. Bu sürede ücretlerinin belli bir kısmını almaya devam ediyorlar, yan menfaatlerinde herhangi bir değişiklik olmuyor. 2007’de 2 çalışanımız kariyer molası aldı. 2008 için 5 çalışanımız şimdiden planlarını yaptı.”

HP Türkiye İK Müdürü Adnan Erdoğmuş: “Çalışanlarımızın ihtiyaçlarına göre, ücretli kanuni izinlerini kullanmış olmaları kaydıyla, 6 aya kadar ücretsiz izinler verebiliyoruz. Bu uygulama için herhangi bir kıdem ayrımı gözetmiyoruz. 6 aya kadar ücretsiz olarak verilen bu izinlerin ilk 4 haftasında, çalışanlarımıza şirket aracı tahsis etmek gibi yan faydalar sağlamaya da devam ediyoruz. Bu uygulamayı çalışanlarımıza değer verdiğimiz için tercih ediyoruz. Çalışanlarımızın nadiren talep ettiği bu izinler, kişisel ihtiyaçlar veya çeşitli eğitimlere katılmak için kullanıldı.”

Microsoft Türkiye İK Müdürü Işık Aydın: “Sabbatical adı altında lokalde bir uygulamamız yok, daha ziyade uzun süredir Microsoft’a hizmet veren üst düzey yöneticilere verilen bir ek menfaat bu. Ancak Türkiye’de izin politikamızı oldukça kapsamlı ve hem çalışan hem de yöneticiyi gereksinimlerine göre rahatlatır biçimde şekillendirdik. Gerek yıllık izinler, gerek mazeret izinleri, gerekse kısa ve uzun dönemli iş görmezlikle ilgili, kişileri rahatlatıcı süreler içinde düzenleme yapmış bulunuyoruz.”

McDonald’s İK Yöneticisi Cansu Meriçer: “McDonald’s’ta tüm ülkelerde kıdemi 10 yılı aşan çalışanların 2 aylık sabbatical hakkı var. Türkiye’deki McDonald’s operasyonu 2005’te Anadolu Grubu bünyesine dâhil olduktan sonra, bazı İK uygulamaları değiştirildi. Bunlardan biri de ‘sabbatical’ oldu. Anadolu Holding’de olduğu gibi çalışırken her yıl standart iş kanununun belirlediği 14 gün yerine +4 gün daha fazlası olan toplamda yıllık 18 iş günü izni haklarına ekledi. Böylelikle ‘soluklanma’ iznini 10 yıl sonra hak etmek yerine, her yıl +4 iş günü fazladan izin alarak çalışanın tüm yıl yorgunluğunu toplamda 18 gün izinle, azar azar hafifletmesi sağlandı."

İDO Genel Müdürü Dr. Ahmet Paksoy: “2007 içinde 16 çalışanımıza ihtisas programı, yüksek lisans ve doktora çalışmaları için hafta içi ücretli izinler verildi. Bu süreçte 1 ve 2 haftalık, talebe bağlı aralıklarla daha uzun süreli izin kullandılar. Akademik kariyer yapan tüm çalışanlarımıza kıdem gözetilmeksizin ihtiyaç duydukları imkânlar sağlanıyor.”

Pfizer Türkiye İK Stratejileri ve Organizasyonel Gelişim Müdürü Hande Akyol Eskinazi: “Pfizer Dünya Sağlık Dostları Programı’nda Pfizer çalışanları 6–12 ay arası değişen sürelerde, mevcut işlerini dondurarak, gelişmekte olan ülkelerde çalışıyor. Programa, hayata geçtiği 2002’den bu yana dünyanın farklı noktalarından 100’den fazla Pfizer çalışanı gönüllü olarak katıldı. Ayrıca Executive MBA yapmak isteyen çalışanlara da ek izinler veriliyor.”

İşe Ara Verip Meksika’da Seyahat Ettim
Coca-Cola Türkiye Uluslararası Müşteriler Müdürü, McDonald’s Kuzey Kıbrıs Operasyonları Pazarlama Müdürü Cem Becel: “İş hayatındaki yoğun temponun getirdiği, zaman zaman özel hayata da yansıyan, zihinsel ve bedensel yorgunluğu atmak için şirketimizin uzun süreli çalışanlarına sağladığı ‘Kariyer Molası’ çerçevesinde geçtiğimiz yıl iş hayatıma bir süre ara verdim. Bu süreyi, Amerika’nın batı kıyısını San Francisco’dan başlayarak Meksika sınırına kadar kuzeyden güneye seyahat ederek, bir yandan tabiatın tadını çıkartıp diğer yandan fotoğraf çekerek ve yeni insanlar tanıyarak geçirdim. Kısa süreli de olsa tamamen kendinize dönük bir hayatın içine girmek, hobilerinize zaman ayırmak ruhunuzu besliyor. Bu süre sonunda işe döndüğümde, verimliliğimin arttığını ve zihinsel yorgunluğun yok olduğunu hissettim.”

Bir Yıllık İzinde Kitap Yazdım
Gazeteci, yazar Fatih Türkmenoğlu: “CNN International ve CNN TURK için çalışırken ne tatilim, ne de özel bir günüm olabiliyordu. Patlıyordum, boğuluyordum. Yapmak istediğim bir sürü başka şey vardı. Şöyle bir durmayı, oturmayı özlemiştim, hatta unutmuştum. İstifa ederek ayrıldım çünkü ‘nasılsa kimse bir sene izin vermez’ diye düşündüm. Bu sürede eşimle daha fazla zaman geçirdim; İtalyan Sineması ve Fransız Edebiyatı okudum. ‘Amerikan Rüyası Tabirleri’ isimli kitabımı da o dönemde yazdım. Bir çalışan mutsuzsa, kendi kendine bir sabbatical ortamı yaratmışsa, bunu yaşamasını öneririm. Her zaman başka kapılar açılıyor, her zaman başka işler bulunabiliyor. Ama tabii işyerini ikna etmeyi becerirse, bu durum daha da şahane olur.”

Altı Yılda Bir Hakkımız Var
Boğaziçi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mine Eder: “Üniversitede her altı yılda bir sabbatical yapma hakkımız var. Kendini yenilemeye yönelik bir hak. Ben geçen sene Yale’e gittim bir seneliğine, kitabım üzerine çalıştım ve bir tane de ders verdim. Şirketlerin çalışanlarını eğitim için sabbatical yapmaya yollamasının geri dönüşünün çok fazla olduğunu düşünüyorum. Belki ücretli olmayabilir ama daha az ödemeli izin verilebilir çalışanların master gibi eğitim programlarına katılması için."

Araya Bir Parantez Açıyorsunuz
Boğaziçi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Neşe Bilgin: “Sabbatical amacıyla Danimarka’da Aarhus Üniversitesi’ndeyim ve pek çok araştırmacıyla her gün tartışmalar yapıp seminerlere katılıyorum. Sabbatical araya bir parantez açıp, nefes almanızı sağlıyor. Durup, ‘Neredeyim? Ne yapıyorum? Nasıl devam edeceğim?’ diye düşünebileceğim bir zaman dilimi sağladı bana da. Hangi işte olursa olsun, insanların farklı bir yerde, farklı insanların bulunduğu bir ortamda, bir süre rutin hayatlarından izin almalarında çok fayda var. Hele yeni bir proje için bir ön çalışma, yeni ortamları inceleme gibi faydalı bir formata girilebilirse, hem sabbatical iznini veren hem de alan için faydalı olabilir.”

Şirketin de Kazancı
Kanada Trent Üniversitesi Öğretim Üyesi Feyzi Baban: “Türkiye’de vatandaşlık konusu üzerine araştırmalar yapıyorum, bunları yerinde yürütmek için 6 aylığına Koç Üniversitesi’ne geldim. Kanada’da sabbatical üniversitelerde her 4–5 senede bir periyodik olarak uygulanıyor ama şirketler daha farklı. Büyük şirketlerde üst düzey yöneticilere bu hak veriliyor. Bu tabii ki gezmek, eğlenmek için değil mesleki kariyer gelişimi, kişisel gelişim için uygulanıyor. Türkiye’de firmalar ‘çalışanımı ücretli olarak 1 sene neden bırakayım?’ diye düşünüyor ama uzun dönemde baktığınızda altı ay bile vakit verip kariyeriyle ilgili gelişim yaptırmak ilerisi için o şirketin de kazancı oluyor.”

Kaynak: Milliyet İnsan Kaynakları Gazetesi / Özge Gözke-Hicran Tekin

www.insankaynaklari.com