1993 yılında Başkan Delors, güçlü bir Avrupa iş ağı oluşturulması ile başlattığı ve 2000 yılında Avrupa Konseyi’nin Lizbon Stratejileri ile şekillendirdiği Kurumsal Sosyal Sorumluluk, şirketlerin sosyal sorumluluklarını üstlenerek hayat boyu öğrenme dahil olmak üzere, fırsat eşitliği, sürdürülebilir gelişme konularını ele almak üzere AB’nin gündemine girmiştir.
Yönetmelikler ve yasal zorunlulukların dışında şirketlerin sosyal gelişim standartlarını, çevre koruma ve temel hakların korunması, şeffaf yönetim, tüm hissedarların kalite ve sürdürülebilirlik konularında standartlar geliştirerek uygulamaya koymaları sosyal sorumluluğun temelini teşkil etmektedir. AB’nin kabul ettiği çerçeve dokümanda, şirketler ile yeni bir sosyal diyalog başlatılması ve işbirliği içinde, fırsat eşitliği, yönetim değişikliklerine katılmama hakkı, ulusal ve yerel seviyelerde ekonomi, sağlık ve sosyal boyutun geliştirilmesi ve korunması ile küresel boyutta çevrenin korunması ve temel haklara saygı yer almaktadır.
AB, Kurumsal Sosyal Sorumluluğu (KSS), Avrupa’da ortak değerlerin temel haklar kısmına da adapte edilerek, Avrupalı şirketlerin sosyal sorumluluklarını tanımaları ve net olarak bu kimliğin bir parçası olduklarını düşünmeleri gereğinin altını çizmektedir. Bu kimlik ve sorumluluk, çalışanlardan başlayarak tüm hissedarlar ve ortaklara yansıyarak işin başarısını etkiler.
Kurumsal Sosyal Sorumluluk söylemi, çevre, insan hakları ve ekonominin şirketlerin çekirdek stratejilerine oturtularak yönetilmesi olarak tariflenmektedir. Sosyal sorumluluk sadece çokuluslu şirketler tarafından değil, aynı zamanda küçük ve orta ölçekli şirketler ve kamu kuruluşlarında da uygulanması gereken bir yönetim anlayışıdır. KSS’nin, özel sektörünün sürdürülebilir gelişime ulaşma hedefinde ortaya koyacakları davranış ve taahhütler olarak karşımıza çıktığını da belirtmek gerekmektedir. KSS açılımında, sivil toplum kuruluşları, kamu kurum ve kuruluşlarının ortaklıkları olduğu gerçeği unutulmamalıdır. KSS’nin çekirdek iş stratejilerine uygulanması beraberinde şirket yapılandırmaları ve organizasyonda yeni tanımları ve tarifleri gerekli kılmaktadır. Bu neden ile KSS kavramı şirket organizasyonlarında ayrı bir bölümünün oluşmasına neden olmuştur. Bu sorumluluk doğrudan çevre, kalite, halkla ilişkiler, kurumsal iletişim ya da insan kaynakları bölümleri ile yürütülemez bir noktaya gitmektedir. Böylelikle KSS konularından sorumlu ayrı bir bölümün oluşturulması gerekliliği üzerinde durulmaktadır. Bununla birlikte şirket organizasyonlarında her bölümün KSS ile ilintisi olduğu aşikârdır. Bu sunumda özellikle insan kaynakları ve KSS arasında ilişki üzerinde durulacaktır.
AB’nin yayınladığı Yeşil Doküman, insan kaynakları yönetimini KSS’nin iç boyutlarından biri olarak tariflemektedir. Keza KSS, çevre, insan hakları ve ekonomi üçlüsünün entegrasyonu olarak ele alındığından, insan hakları açılımının tüm segmentleri doğrudan insan kaynakları yönetimi ile ilişkilendirilmek durumundadır. Bu kapsamda çocuk işçi çalıştırılması, ayrımcılığının önlenmesi, iş gücü, sendika kurma hakkı vb. uygulamaların insan kaynakları yönetimine dahil edilmesi gereklidir. Buna ek olarak, iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları, eğitim, kadınların hamilelik vb. sonrasında iş hayatına dönme kolaylılığının sağlanması gereklidir.
KSS modelinin oluşturulmasında AB’nin yol haritası içinde fırsat eşitliği ve çeşitlilik-farklılıkların büyüyen ekonomi içinde fırsat olarak ele alınmasının gerekliliği üzerinde durulmaktadır. Böylelikle yaş, cinsiyet ve kültür farklılıkları vb. esas alınarak tüm farklılıklar gelişim ve büyüme için bir fırsat olarak görülmelidir. Bu kapsamda çalışanların performanslarının artırılması, kişilerin aynı zamanda işveren olabilme yeteneklerinin artırılması, çalışanların hayat boyu öğrenme modeli içinde yetenek ve becerilerinin artırılması ve bu konuya yatırım yapılması KSS’nin yine insan kaynakları ayağında düşünülmesi ve geliştirilmesi gereken bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Buna ek olarak, iş hayatı ile özel hayat arasında gerekli dengenin kurulmasını sağlayan politikaların şirketlerde uygulatılması ve bu alanda çalışanlara iş güvenliği ve devamlılığı sağlayan kararlığının verilmesi ve gerekli her türlü motivasyonun sağlanması gereklidir.
Rekabet koşulları içinde yeni iş becerilerin gerekliliği aşikâr olup, çalışanlara bu iş becerilerini kazandırmak için gerekli yatırım ve desteğin sağlanması insan kaynakları politikalarının temel unsurları içinde yer almak durumdadır. Bunun gibi daha iyi ölçüm kriterlerinin oluşturulması sosyal sorumluluğun işin verimliliğine etkisi incelenmelidir. AB, genel olarak bu konudaki araştırmalara açık olup yeni teknolojileri bu anlamda kullanmayı özendirmek istemektedir.
Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği kapsamında işlerinden kaynaklanan risklere karşı yapılması gerekenler ve risklerin tolere edilebilir düzeye indirgenmesi esastır. Bu amaç için gerekli her türlü ekipman ve süreçlerin iyileştirme çalışmalarına destek verilmesi gereklidir. Keza bu söylemin de, insan kaynakları politikaları içinde yorulması gereklidir.
KSS hedeflerine ulaşmada, KSS’nin işin temel stratejisi içine oturtulması gerekir. İş süreçleri ile ilgili karar verici her aşamada KSS strateji ve politikaların yönetim süreçlerine yansıtılması gerekir. Bu kapsamda iş hedefleri ve kurum değerlerin KSS ile örtüştürülmesi esastır. Bireysel ve kurumsal performans hedeflerinde KSS temel kriterleri ile örtüştürülmesi gerekir. Bu konuda insan kaynaklarının KSS açılımı içinde yer alan bir başka örneği teşkil eder. Günlük iş operasyonların yapılışında kişilerin KSS’yi nasıl kullanacaklarını bilmelerini gerekli olup, gerekli eğitim faaliyetlerin yapılması konusunda insan kaynakları içinde ele alınması gereken konulardan biridir.
KSS segmentlerinden biri olan insan hakları, KSS’nin uygulama modellerinden biri olan Küresel Anlaşma içinde ele alındığında, uluslararası insan hakları standartlarına uyumun gerekliliği olarak karşımıza çıkmaktadır. Küresel Anlaşma, insan haklarında, Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi’ne uyumu temel şart olarak koymaktadır. Bu kapsamda, çalışanların can güvenliğinin sağlanması, ekonomik, sosyal ve kültürel haklarının korunması, kişilik haklarının korunması sadece birkaç unsuru oluşturmaktadır ve şirketlerin insan kaynakları politikalarının İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ne uyması zaruridir.
Sosyal olarak sorumlu olmak sadece hukuki ve mevzuatlar açısından tüm gerekliliklerin yerine getirilmesi anlamını doğurmamaktadır. Sosyal alan, eğitim, çalışma koşulları, işveren-işçi ilişkileri doğrudan üretim üzerinde etkili olmaktadır. Bu süreç verimliliği etkiler. Rekabetin artırılması konusunda bu yeni yönetim şekli aynı zamanda rekabeti artırıcı bir güç olarak görülmektedir. Kurumsal Sosyal Sorumluluğun, yasal mevzuat ile yer değiştirilebilen bir kavram olmadığının altını bir kez daha çizerek, insan kaynakları yönetimleri içinde kurumsal sosyal sorumluluk açılımın iş stratejilerine uyumu gerekli olup, KSS yönetim modelinin bu esasa göre kurgulanması gerekmektedir.
Kaynak: Dünya Gazetesi
|
