Krizlerin ortaya çıkmasında, gerek işletme dışından, gerekse iç yapıdan kaynaklanan birçok faktörün etkisi bulunuyor. İşletmelerde krizlere neden olabilecek bu faktörler, şöyle sıralanabilir:
Dış Çevre Faktörleri
Krize neden olan dış çevre faktörleri, “işletmelerin dışında kalan ve kontrol edilemeyen faktörler” olarak tanımlanabilir. Dış çevrede belirsizlik ve karmaşa arttıkça, kriz ihtimali de artar. İşletmelerde krize yol açabilecek dış çevre faktörleri şunlar:
Doğal felaketler: İşletmelerin fabrika binasını, ofisleri, tedarikçileri etkileyen ya da işletmelerin içinde bulunduğu çevrede meydana gelebilen yangın, deprem, tayfun, sel gibi tabii felaketlerdir. Doğal felaketlerden kaynaklanan krizi diğer kriz türlerinden ayıran temel etken ise, bu tür felaketlerin belirtilerinin olmaması ve dolayısıyla önleme mekanizmalarının işe yaramaması.
Genel ekonomik belirsizlik ve dalgalanmalar: Ekonomik belirsizlik ve dalgalanmalar, şirketleri ve faaliyetlerini önemli ölçüde etkiler. Ekonomide yüksek oranlı ve devamlı enflasyon, ürün ve hizmetlerde arz-talep dengesinin bozulması, ekonomik ve politik çalkantılar, işsizlik, düşük verimlilik, gelir dağılımı dengesizliği, kayıt dışı ekonominin yaygınlığı, sosyal diyalog ve uzlaşma eksikliği vb. gibi sorunlar krize yol açar.
Yasal ve politik düzenlemeler: Şirketlerin faaliyet gösterdiği bölgelerde yapılacak yasal ve politik düzenlemeler, şirketlerin faaliyetlerini etkileyecektir. Ülkelerin ekonomik politika ve kararlarında yapılan hatalar ve ani değişiklikler, şirket için büyük sorunlara neden olabilir.
Sosyo-kültürel faktörler: Toplumun değer, beklenti ve yaşam tarzındaki köklü değişimler, krizlerin ortaya çıkmasına neden olan bir diğer faktördür. Toplumun değer yargılarının değişmesi, müşterilerin ilgisinin azalmasına, sosyal karışıklıklar ve huzursuzluklara neden olarak, şirketlerde krize neden olabilir.
Yoğun rekabet: Bir şirketin rekabet gücü, ürettiği ürün ve hizmetlerin, diğer şirketlerin ürün ve hizmetleriyle kalite, fiyat ve müşteri memnuniyeti bakımından yarışabilecek düzeyde olmasınıdır. Büyük ve güçlü rakiplerin, ürünlerini farklılaştırarak ve teknolojik yeniliklerin avantajlarını kullanarak pazar payını artırma mücadelesine girmeleri, şirketlerin kriz ortamına girmelerine neden olabilir.
Uluslararası çevre: Uluslararası pazarlarda oluşan fiyat dalgalanmaları, savaşlar, arz-talep dengesizlikleri, ülkelerin siyasi ve ekonomi politikaları, özellikle dış ticaret yapan şirketleri doğrudan etkileyecektir.
Şirket İçi Faktörler
Krizin ortaya çıkmasına neden olan faktörlerin bir kısmı da, şirketlerin kendi içyapılarından kaynaklanan yetersizlikler ve problemlerdir.
Yönetim sorunları: Modern yönetim anlayışı, geleneksel patron-yönetici kavramının dışında, yönetme eyleminin bir meslek olarak ortaya çıkmasını sağlayan "profesyonel yönetici" kavramını da ön plana çıkardı. Karşılaşılan beklenmeyen sorunlar karşısında yeterli performansı sergileyemeyen yöneticiler, şirket içinde krize yol açabilir.
Yapısal faktörler: Şirketlerin hiyerarşik yapılarının karmaşıklığı, bürokratik yapıya bağlılık, tedarikçiler veya çalışanlar arasında çatışmalar ve işletme bölümleri arasındaki iletişim sorunları, şirketlerin kriz ortamına girmelerine neden olabilir.
Kaynak: Bu yazı, Kolay İletişim tarafından, KobiFinans için, Mahmut Tekin ve Muammer Zerenler’in “Krizi Yönetebilmenin Sırları” adlı kitabından hazırlanmıştır.
|
