Vergi idaresi ve mükellef ilişkisinin ve buna bağlı olarak vergileme işleminin aksaksız yürümesi; mükellefin iş ve ikametgah adresleri, işinin bünyesi, seyri ve benzeri hususlarda, vergi dairesinin bilgi sahibi olmasına bağlıdır. Vergi Usul Kanunu, “Bildirmeler” başlığı altında, mükelleflerin çeşitli konularda vergi idaresine yapması gereken bildirim yükümlülüğünü düzenlemiştir. Mükellefler; işe başlama ve işi bırakmayı, iş, işletme ve adres değişikliklerini, inşa edilen binaları, bina ve arazilerde meydana gelen değişiklikleri vergi idaresine bildirmek mecburiyetindedirler.
İşe Başlamanın Bildirilmesi
VUK’na göre dört tür mükellef ;
-Vergiye tabi ticaret ve sanat erbabı,
-Serbest meslek erbabı,
-Kurumlar vergisi mükellefleri,
-Kollektif ve adi şirket ortakları ile komandit şirketlrin komandite ortakları,
işe başlamayı işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde vergi dairesine bildirmek zorundadırlar.
İşe Başlamanın Tanımı
VUK işe başlama bildiriminin işe başlamadan itibaren 10 gün içinde yapılacağını hükme bağladığından, işe başlamanın hangi tarihte gerçekleştiği önem kazanmaktadır. İşe başlama, ticari kazanç erbabı (tüccar) ve serbest meslek erbabı için ayrı ölçülerle belirlenmiştir.
İşe başlama tüccarlarda üç şekilde gerçekleşmektedir:
-Bir işyeri açmak: İşyeri açmaktan maksat, belli bir yerde bilfiil ticari ve sınai faaliyete geçmek demektir. Bir yerin ne maksatla olursa olsun sadece tutulmuş olması veya içinde tesisat ve tertibat yapılmakta olması işyeri açıldığını göstermez.
-İşyeri açılmamış olsa bile ticaret siciline veya mesleki bir teşekküle kaydolunmak.
-Kazançları basit usulde tespit edilen tüccarlar için işle bilfiil uğraşmaya başlamak.
Serbest meslek erbabında işe başlamanın belirtisi olarak dört durum vardır:
-Muayenehane, yazıhane, atölye, gibi özel işyerleri açmak,
-Çalışılan yere tabela, levha gibi mesleki faaliyette bulunduğunu ifade eden alametleri asmak,
-Her ne şekilde olursa olsun devamlı olarak mesleki faaliyette bulunduğunu gösteren ilanlar yapmak,
-Serbest olarak mesleki faaliyette bulunmak üzere mesleki teşekküllere kaydolmak,
-Mesleki teşekküllere kaydolanlardan görevleri veya durumları gereği bilfiil mesleki faaliyette bulunmayacak olanların bildirimlerinde bu durumu belirtmeleri gerekmektedir.
Değişikliklerin Bildirilmesi
Adres, iş, işletme değişiklikleri, değişikliğin vukuundan itibaren bir ay içerisinde ve mükellef tarafından bildirilir. Sözkonusu değişikliklerin vergi dairesince bilinmesi, mükelleflerin etkin biçimde takip edilebilmesi ve denetlenebilmesi açısından önemlidir.
Adres Değişikliklerinin Bildirilmesi
Mükellefler işe başlama sırasında gerek işyeri gerekse ikametgah adreslerini vergi dairelerine bildirmektedirler. Bu adresler, işe başlama, işi bırakma ve çeşitli değişiklikler sırasında mükellefler tarafından bildirilmiş adresler olabileceği gibi, vergi idaresi tarafından da yoklama, tespit ve mahkeme işlemleri sırasında kayıt altına alınmış adresler olabilir.
İş ve teşebbüsün, bir yerden diğer bir yere nakli adres değişikliği sayılır.
Adres değişikliği, nakil suretiyle olabileceği gibi, cadde ve sokak isim ve numaralarının yetkili mercilerce değiştirilmesi nedeniyle de olabilir.
Hem iş hem de ikametgah adresinde bir değişiklik olduğu takdirde mükelleflerin değişiklik tarihinden itibaren bir ay içerisinde durumu ilgili vergi dairesine bildirmesi gerekmektedir.
Mükelleflerce adres değişikliğine ilişkin bildirim; eski vergi dairesine verilebileceği gibi yeni vergi dairelerine de verilebilir.
a- Adres Değişikliğinin Eski Vergi Dairesine Bildirilmesi
Adres değişikliğine ilişkin bildirimin eski vergi dairesine verilmesi halinde; mükellefin elinde bulunan kullanılmamış belgelerini yeni işyerinde kullanmaya devam edebilmesi için kullanılmayan belgeler nev’i ve sayı itibariyle tespit edilerek bir tutanak düzenlenecek, vergi dairesi müdürü ve mükellef tarafından imzalanacaktır. Adres değişikliğini içeren dilekçe ile belgelere ilişkin düzenlenecek tutanağın bir örneği mükellefin işyerini naklettiği yeni vergi dairesine bir yazı ile faks aracılığıyla gönderilecektir.
Yazıyı alan yeni vergi dairesince, yoklama işlemleri yapılarak yoklama sonucu eski vergi dairesine bildirilecektir.
Yeni vergi dairesince yapılan yoklama sonucuna göre, eski vergi dairesince mükellefiyetin nakil nedeniyle terk işlemi tamamlanacaktır.
Terk işleminin yapıldığının yeni vergi dairesine bildirilmesi üzerine, yeni vergi dairesi mükellefiyet tesis işlemini tamamlayacaktır.
b- Adres Değişikliğinin Yeni Vergi Dairesine Bildirilmesi
Adres değişikliğine ilişkin bildirimin yeni vergi dairesine verilmesi halinde; yeni vergi dairesince onaylı nüfus cüzdanı örneği istenecek ve yoklama işlemi yapılacaktır. Durum, mükellefiyet kaydının bulunduğu eski vergi dairesince faks aracılığıyla bildirilerek, mükellefin vergilendirmeye yönelik bilgileri istenecektir.
Mükellefin elinde bulunan kullanılmamış belgelerini yeni işyerinde kullanmaya devam edebilmesi için, eski vergi dairesinden gelen belgelere göre, bu belgeler nev’i ve sayı itibariyle tespit edilecek ve bu tespit bir tutanakla düzenlenerek vergi dairesi müdürü ve mükellef tarafından imzalanacaktır.
Tutanak ve bildirimin birer örneği eski vergi dairesine gönderilerek sicil yönünden terk işleminin yapılması sağlanacaktır. Terk işleminin yapıldığının yeni vergi dairesine bildirilmesi üzerine yeni vergi dairesince mükellefiyet tesis işlemleri tamamlanacaktır.
İş Değişikliklerinin Bildirilmesi
İşe başladıklarını bildiren mükelleflerden;
-Yeni bir vergiye tabi olmayı,
-Mükellefiyet şeklinde değişikliği,
-Mükellefiyetten muaflığa geçmeyi,
gerektirecek şekilde işlerinde değişiklik olanlar bu değişiklikleri bir ay içinde bağlı bulundukları vergi dairesine bildirmek zorundadırlar.
Örneğin; hizmet işiyle uğraşan bir firma inşaat işine başlarsa bu iş değişikliği sayılır ve bildirilmesi gerekir.
İşletmede Değişikliğin Bildirilmesi
Mükellefler, aynı teşebbüs veya işletmeye dahil bulunan işyerlerinin sayısında meydana gelen artış veya azalışları, vergi dairesine bildirmek zorundadırlar. Örneğin; alım satım işi yapan bir mükellef, stoklarını depolamak için yeni bir depo kiraladığında, kiralama tarihinden itibaren bir ay içinde durumu vergi dairesine bildirmek zorundadır.
İşi Bırakmanın Bildirilmesi
İşe başlamayı bildirme yükümlülüğü getirilmiş mükelleflerin işi bırakmayı bildirmeleri zorunludur. İşi bırakma bildirimi, işin bırakılmasından itibaren bir ay içinde ve mükellefin kendisi tarafından yazılı olarak yapılacaktır.
İşi bırakma kavramı kanunda, vergiye tabi olmayı gerektiren işlemlerin tamamen durdurulması ve sona ermesi olarak tanımlanmıştır.
İşi bırakan bir mükellef, yine vergi mükellefiyeti doğurabilecek yeni bir işe her zaman için başlayabilir.
İşlerin herhangi bir nedenle geçici olarak durdurulması işi bırakma sayılmamaktadır. Tasfiye ve iflas hallerinde ise mükellefiyet kaydı tasfiye ve iflasın sonuçlanmasına kadar devam edecek ve tasfiye memurları veya iflas dairesi tasfiye ve iflas kararları ile tasfiye ve iflasın kapandığını vergi dairesine bildireceklerdir.
İşi bırakmanın mükellef tarafından bildirilmemesi halinde mükellefiyet kaydı re’sen silinir.
İşi bırakma bildiriminde bulunmayan bir mükellefin;
-İşi bıraktığının tespit edilmesi,
-Yapılan araştırma ve incelemeler sonucunda bilinen adreslerinde bulunmaması ve başkaca bir adreste faaliyetine devam ettiğine dair bir bilgi edinilmemesi halinde, mükellef işi bırakmış sayılacak ve vergi dairesince mükellefiyet kaydı silinecektir. Dolayısıyla işi bırakmış sayılan bir mükellefin bu tarihten sonra düzenlediği belgeler de aksi ispat edilmediği sürece sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge olarak işlem görecektir. Bu mükellef ile ticari ilişkide bulunan diğer mükellefler de sahte belge kullanma suçunu işlemiş olacaklardır. Bu durumda, mükelleflerin ticari ilişkide bulundukları diğer mükelleflerin faaliyetini daha titiz bir şekilde takip etmeleri gerekmektedir.
Mükellefin işi bırakmış sayılması, işi bırakma öncesindeki yükümlülüklerini ortadan kaldırmamaktadır. İşi bıraktığının bildirilmesi veya işi bıraktıktan sonra faaliyete devam edildiğinin tespiti halinde, mükellefler idarece tarh edilecek vergileri, gecikme faizi, vergi ziyaı cezası ve özel usulsüzlük cezası ile birlikte ödemek durumunda kalabileceklerdir.
Sonuç olarak, mükelleflerin bildirim sorumluluğu vergisel işlemlerin takibi açısından gereklidir. İşe başlama ve bırakmanın, adres değişikliklerinin, iş ile ilgili değişikliklerin vergi dairelerine zamanında bildirilmesi vergi dairesi ile mükellef arasındaki bilgi alışverişinin sağlıklı yürümesi ve aksaklıklardan doğan mağduriyetlerin önlenmesi açısından önemlidir.
Filiz Hakyemez PINAR
Mali Müşavir
Kaynak: KobiFinans Dergisi 6. Sayı
|
