193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 42. maddesi gereği, birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat (dekapaj işleri de inşaat işi sayılır) ve onarım işlerinde işin bitiminden önceki yıl beyannamelerine o işlere ait gelirler dahil edilmemektedir. Bunun yerine kâr veya zarar işin bittiği yıl tespit edilerek tamamı o yılın geliri sayılmaktadır. Bu yöntem devletin vergi alacağını zamanında alamaması sonucunu da beraberinde getirmektedir. Bu sakıncayı gidermek için 193 sayılı Kanun’un 94. maddesiyle, 42. madde kapsamına giren işler dolayısıyla bu işleri yapanlara (kurumlar dahil) ödenen istihkak bedelleri üzerinden % 3 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılması öngörülmüştür. Aynı hüküm 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 15. maddesinde de bulunmaktadır.
Söz konusu işlerden gelir vergisi tevkifatı yapılmasının şartları şunlardır:
- İş inşaat ve onarım işi olmalıdır (dekapaj işleri de inşaat işi sayılır),
- İş taahhüde bağlı olarak başkasının hesabına yapılmalıdır,
- İş yıllara sari olmalıdır.
Burada açıklanması gereken hususlar vardır.
* Birisi; yıllara sari olmakla kastedilen, işin birden fazla takvim yılına sirayet etmesidir. Bu itibarla aynı takvim yılında başlayıp biten işlerde gelir vergisi tevkifatı yapılmayacaktır. Örneğin, daha uzun sürmesine rağmen 01.01.2008 de başlayıp 10.10.2008 tarihinde biten iş için tevkifat yapılmazken, 10.10.2008 tarihinde başlayıp 01.02.2009 tarihinde biten bir işte tevkifat yapılacaktır.
* İkisi; işin başlangıcından ne anlaşılması gerektiği konusudur. Bu konu Kanun’da düzenlememiştir. Uygulamada sözleşmenin imzalandığı tarihin esas alınması ve işyeri tesliminin yapıldığı tarihin esas alınması şeklinde iki farklı görüş vardır. Bize göre işyeri tesliminin yapıldığı tarihin esas alınması daha adil gözükmektedir. Özellikle yükleniciden kaynaklanmayan sebeplerden dolayı işyeri tesliminin geç yapıldığı durumlarda, iş başlangıcının, sözleşmenin imzalandığı tarih olarak alınması yüklenicinin mağduriyetine neden olabilecektir.
* Üçüncüsü; işin bitiminden ne anlaşılması gerektiği konusudur. İşin bitiminden ne anlaşılması gerektiği 193 sayılı Kanun’un 44. maddesinde belirtilmiştir. Buna göre, inşaat ve onarma işinin geçici ve kesin kabul usulüne tabi olduğu hallerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarih; diğer hallerde işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih bitim tarihi olarak kabul edilecektir.
* Dördüncüsü; inşaat, onarım ve dekapaj işinden ne anlaşılması gerektiği konusudur. 193 sayılı Kanun bu kavramların tanımını yapmamıştır. Bu husus daha çok idare görüşleri ve yargı kararları doğrultusunda şekillenmektedir.
I- Özellik Arzeden Durumlar
A- Ek Süre Verilmesi Nedeniyle İşin Yıllara Sari Hale Gelmesi
Yılı içinde bitirilmesi planlandığı halde ek süre verilmesi nedeniyle yıllara sari hale gelen işlerde, ek sürenin verildiği tarihten itibaren ödenen hak edişlerden gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekir. Ek sürenin verilmesinden önce ödenmiş olan hak edişlerden ise geriye dönük bir kesinti yapılmaz.
Örneğin, 2007 yılında başlayıp 15.11.2007 tarihinde bitirilmesi gereken bir inşaat veya onarım işinde, 10.11.2007 tarihinde verilmiş olan ek süre ile işin bitim tarihi 20.02.2008 olarak belirlendiği durumda, 10.11.2007 tarihinden sonra düzenlenen hak edişlerden gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır. Bu tarihten önce ödenmiş olan hak edişlerden ise geriye dönük bir kesinti yapılmayacaktır.
B- Cezalı Çalışma Nedeniyle İşin Yıllara Sari Hale Gelmesi
Ek süre verilmemekle birlikte yüklenicinin kusuru nedeniyle iş yıllara sari hale gelmişse, ertesi yıl başından itibaren ödenecek hak edişlerden gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır. Yine burada geriye dönük bir tevkifat yapılmayacaktır.
Örneğin 2007 yılında başlayıp 25.11.2007 yılında bitirilmesi planlan bir inşaat ve onarım işi, yüklenicinin kusuru nedeniyle 2008 yılına sarkmış ise 01.01.2008 tarihinden sonra düzenlen hak edişlerden gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır. Bu tarihten önce ödenmiş olan hak edişlerden ise geriye dönük bir kesinti yapılmayacaktır.
C- Avans Ödemelerinde Gelir Vergisi Tevkifatı
Yıllara sari İnşaat ve onarım işleri dolayısıyla yükleniciye ödenen avans ödemelerinden de gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır. Bu durumda avansın mahsubu sırasında tekrar bir tevkifat yapılmayacaktır.
D- İş Yılı İçinde Başlayıp Bitmiş Olmasına Rağmen Ödemenin Ertesi Yıl Yapılması Durumu
İş yılı içinde başlayıp bitmiş olmasına rağmen istihkak ödemesinin ertesi yıl yapılması işi yıllara sari hale getirmez. Bu durumda yapılan istihkak ödemelerinden gelir vergisi tevkifatı yapılmaz.
Sonuç
İnşaat ve onarım işi (dekapaj işleri de inşaat işi sayılır) baştan itibaren yıllara sari olarak öngörülmüşse ilk hak edişten itibaren gelir vergisine tabi tutulacaktır. Ancak yıllara sari olmayan bir inşaat ve onarım işinin, ikinci kısımda anlatılan çeşitli sebeplerle yıllara sari hale gelmesi de mümkündür. Bu durumda da yukarıda anlatıldığı üzere gelir vergisi tevkifatı yapılacaktır.
Kaynak:Yaklaşım Dergisi/Salim Demirel
En Çok Okunanlar 
