|
Çeşitli mal ve hizmet üretimi ile doğrudan ilişkisi ve yoğun işgücü kullanımıyla ekonomik ve sosyal yapı içerisinde “lokomotif sektör” olma özelliği taşıyan müteahhitlik hizmetleri sektörü, çimento, kum, tuğla ve cam sanayi gibi kendisine bağlı 200’den fazla alt sektörü harekete geçirmektedir. 2005 yılında özellikle yurtdışında önemli bir ivme yakalayan sektör, günümüze kadar 65 ülkede üstlenilen yaklaşık 3.500 proje ve 89 milyar ABD Doları’nın üzerinde hasılatla ülkemizin en önemli döviz kazandırıcı sektörleri arasında yer almaktadır. 2006 yılında ülkemiz müteahhitlik firmalarının yurtdışında üstlendiği yaklaşık 15,9 milyar ABD Dolar’ı tutarındaki yeni projelere ilişkin bölgesel dağılıma aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
| Bölge |
Oran (%)
|
| Orta Doğu |
39,00 |
| Bağımsız Devletler Topluluğu |
41,00
|
| Afrika |
15,00
|
| Avrupa |
4,00
|
| Asya |
1,00
|
Kaynak: Yurt Dışı Müteahhitlik, Mühendislik ve Müşavirlik Hizmetleri Koordinasyon Kurulu “Yurtdışı Müteahhitlik Hizmetleri Sektörü Hakkında Genel Bilgiler” www.dtm.gov.tr/dtmyurtdisimut
Söz konusu olumlu eğilimi güçlendirebilmek ve 1994-2003 yılları arası uygulanan Kurumlar Vergisi Kanunu’nun Geçici 24’üncü Maddesi’ni etkin ve kalıcı hale getirmek amacıyla vergi mevzuatımızda 24.04.2003 tarihinde yayımlanan 4842 sayılı Kanun ile sonrasında yapılan düzenlemeler yazımızın konusunu oluşturmaktadır.
Yurtdışı İnşaat, Onarma, Montaj İşleri İle Teknik Hizmetler
Vergi Kanunları’nda inşaat, onarım yahut teknik hizmet terimlerine ilişkin tanımlamalara yer verilmezken, aşağıda anılan düzenlemelerde konu ile ilgili tanımlamalar yer almaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda “inşaat” veya “yapı” kavramlarına yer verilmemiş olup daha geniş kapsamlı olan “yapım” kavramı tanımlanmıştır. Buna göre yapım, bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel, metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji nakil hattı, baraj, enerji santrali, rafineri tesisi, sulama tesisi, toprak ıslahı, taşkın koruma ve dekapaj gibi her türlü inşaat işleri ve bu işlerle ilgili tesisat, imalat, ihzarat, nakliye, tamamlama, büyük onarım, restorasyon, çevre düzenlemesi, sondaj, yıkma, güçlendirme ve montaj işleri ile benzeri yapım işlerini ifade etmektedir.
10.11.1983 tarih ve 83/7376 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca 06.12.1983 tarih ve 18243 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Kolları Tüzüğü’nde inşaat kavramı “Bina, yol, köprü, demiryolu, tünel, metro, kanalizasyon, liman, dalgakıran, havuz, istihkam, hava alanı, dekovil ve tramvay yolu, spor alanları yapımı gibi her çeşit yapıcılık işleri ile bunların etüt, proje, araştırma, bakım, onarım ve benzeri işleri” şeklinde tanımlanmaktadır.
09.06.2004 tarih ve 25487 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Teknik Müşavirlik Firmalarının Yurt Dışındaki Faaliyetlerine Sağlanacak Devlet Yardımları Hakkında Tebliğ uyarınca teknik hizmetlerin kapsamına ise aşağıda yer verilmiştir.
- Proje Yönetimi ve Mukavele Takibi,
- Fizibilite, master planlama ve etki değerlendirme hizmetleri,
- Ön araştırma ve programlama hizmetleri,
- Araştırma ve planlama hizmetleri, danışmanlık,
- Mimarlık ve mühendislik tasarım hizmetleri, bunlar için gerekli etütler,
- Kredi raporu hazırlanması,
- Teknoloji, malzeme ve teçhizat seçimi ve standartlarının belirlenmesi,
- Keşif ve şartname hazırlanması,
- İhale ve değerlendirme hizmetleri,
- İnşaat yönetimi,
- Mesleki, teknik, mali ve inşaat kontrolörlüğü ve denetimi,
- Kurumsal yapılanma ve özelleştirme faaliyetlerine yönelik danışmanlık,
- Hakemlik, arabuluculuk hizmetleri,
- Müteahhitlik hizmetleri kapsamında ihtilafların çözümüne yönelik mali ve hukuki mukavele mühendisliği danışmanlığı.
Ana Hatlarıyla Yurtdışı İnşaat, Onarma, Montaj İşleri İle Teknik Hizmetlerden Sağlanan Kazanç İstisnası
4842 sayılı Kanun ile 5422 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 8’inci maddesine eklenen 7 numaralı bent ile Kurumlar Vergisi mükelleflerinin yurtdışı inşaat, onarma, montaj işleri ve teknik hizmetlerden elde ettikleri kazançlara ilişkin istisna sürekli hale getirilmiştir.
Bu kapsamda yurtdışında inşaat, onarma, montaj işleri ve teknik hizmetlerden sağlanan kazançların Kurumlar Vergisi’nden istisna edilmesine ilişkin olarak 4842 sayılı Kanun’la yapılan değişikliklere aşağıda yer verilmiştir.
-İstisna uygulaması kalıcı hale getirilmiştir.
-Yurtdışında elde edilen inşaat, onarma, montaj işleri ve teknik hizmetlerden sağlanan kazançlar üzerinden yurtdışında ödenen vergi oranına bağlı olarak yapılan gelir vergisi tevkifatına son verilmiştir.
-Hasılatın Türkiye’ye getirilmesi şartı kaldırılmıştır.
21.06.2006 tarih ve 26205 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 01.01.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe giren 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5’inci Maddesi’nin H Bendi’nde de anılan istisnaya yer verilmiş olup herhangi yeni bir düzenleme getirilmemiştir.
1. Yurtdışındaki İnşaat İşlerinin Yapılabilmesi İçin İlgili Ülke Mevzuatına Göre Ayrı Bir Şirket Kurulmasının Zorunlu Olduğu Durumlarda İstisna Uygulaması
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5’inci Maddesi’nin B Bendi uyarınca yurtdışında mukim şirketlerden elde edilen iştirak kazançları belirli şartlar altında istisnaya konu edilirken, yurt dışında inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin yapılabilmesi için ilgili ülke mevzuatına göre ayrı bir şirket kurulmasının zorunlu olduğu durumlarda, söz konusu şirketlere iştirak edilmesinden elde edilen kazançlara, herhangi bir şart aranmaksızın yurt dışı iştirak kazançları istisnası uygulanacaktır.
Ancak, yurt dışındaki inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin yapılabilmesi için ilgili ülke mevzuatına göre kurulan şirketin ana sözleşmesinde, inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerin yapılması için kurulduğunun belirtilmesi ve fiilen bu amaç dışında faaliyetinin bulunmaması şarttır. Bu şartları taşımayan veya başka faaliyet konularıyla da uğraşan şirketlerin bu kapsamda değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.
2. Yurtdışında Yapılan Teknik Hizmetlerde İstisna Uygulaması
Teknik hizmetlerden elde edilen kazançların da anılan istisnadan yararlanabilmesi için bu işlerin yurt dışında bulunan işyerleri veya daimi temsilciler aracılığıyla yapılması; yurt dışında ayrıca bir işyeri veya daimi temsilci olmadan yapılan teknik hizmetlerin, hizmet ihracatı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
İnşaat, onarım ve montaj işlerinin aksine, bu işlere bağlı teknik hizmetlerin yurt dışında herhangi bir işyeri olmaksızın Türkiye’den gerçekleştirilebilmesi de mümkündür. Burada dikkat edilmesi gereken husus yurt dışındaki inşaat yahut onarım işine bağlı olarak yapılan teknik hizmetlerden elde edilen kazancın, hizmetin ifa edildiği yere bakılmaksızın istisna kapsamında değerlendirilebileceğidir. Kurumların yurt dışında yaptıkları bir inşaat ve onarım işinin bulunmaması halinde ise ancak yurt dışında bir işyeri veya daimi temsilci aracılığıyla yaptıkları teknik hizmetlerden elde edilen kazançlar istisnadan yararlanılabilecektir.
Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları Açısından Yurtdışı İnşaat, Onarma, Montaj İşleri İle Teknik Hizmetlerden Elde Edilen Kazançların Değerlendirilmesi
Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmalarında “işyeri” terimi, bir teşebbüsün işinin tamamen veya kısmen yürütüldüğü işe ilişkin sabit yer olarak tanımlanmakta ve vergilendirme söz konusu tanım kapsamında gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla ilgili anlaşmalarda belirtilen süreleri aşmamak şartıyla kurulan yapılanmalar işyeri olarak değerlendirilmediğinden ilgili ülkede vergilendirilmeye tabi tutulmamaktadır. Bir nevi muafiyet hükmü taşıyan düzenleme ışığında inşaat faaliyetlerinde 12 ay ve üzeri işyeri tespit sürelerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
| Ülke Adı |
Süre
(Ay) |
Faaliyetin Kapsamı |
| Macaristan |
12 |
İnşaat şantiyesi ile yapım, kurma veya montaj projesi
|
| Kazakistan |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, kurma veya montaj projesi veya bu faaliyetlerle ilgili gözetim hizmetleri veya doğal kaynakların çıkarılmasında kullanılan tesisler; veya danışmanlık hizmetleri de dahil ifa edilen hizmetler |
| Makedonya |
24 |
İnşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi veya bunlarla ilgili kontrol faaliyetleri |
| Arnavutluk |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım veya montaj projesi
|
|
Moğolistan |
24 |
İnşaat şantiyesi, yapım, kurma veya montaj projesi veya bu faaliyetlerle ilgili gözetim faaliyetleri |
| Çin Halk Cumhuriyeti |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapı, montaj veya tesis projesi veya bunlarla bağlantılı gözetim faaliyetleri; danışmanlık hizmetleri
|
| Polonya |
12 |
İnşaat şantiyesi veya yapım veya kurma projesi
|
| Türkmenistan |
45 |
İnşaat şantiyesi, yapım, kurma veya montaj projesi veya bu faaliyetlerle ilgili gözetim faaliyetleri |
| Azerbaycan |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi veya bunlarla ilgili kontrol faaliyetleri |
| Bulgaristan |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım veya kurma projesi
|
| Özbekistan |
36 |
İnşaat şantiyesi, yapım, kurma veya montaj projesi veya bu faaliyetlerle ilgili gözetim faaliyetleri |
| Beyaz Rusya |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım veya kurma projesi |
| Ukrayna |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi veya bu faaliyetlerle ilgili gözetim faaliyetleri |
| İsrail |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi veya bunlarla ilgili gözetim faaliyetleri |
| Rusya |
18 |
İnşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi veya bunlarla ilgili gözetim faaliyetleri |
| Slovakya |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, kurma projesi veya montaj projesi |
| Hırvatistan |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapı, montaj veya tesis projesi veya gözetim faaliyetleri; danışmanlık hizmetleri |
| Moldova |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım veya kurma projesi |
| Kırgızistan |
15 |
İnşaat şantiyesi, yapım, kurma veya montaj projesi veya bu faaliyetlerle ilgili gözetim hizmetleri |
| Kırgızistan |
12 |
Danışmanlık hizmetleri |
| Tacikistan |
24 |
İnşaat şantiyesi, yapım, kurma veya montaj projesi veya bu faaliyetlerle ilgili gözetim faaliyetleri |
| Çek Cumhuriyeti |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi veya bunlarla bağlantılı gözetim faaliyetleri; |
| Bangladeş |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, kurma veya montaj projesi |
| Sudan |
18 |
İnşaat şantiyesi, yapım veya kurma projesi |
| Slovenya |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım veya kurma projesi |
| Tayland |
12 |
İnşaat şantiyesi veya yapım projesi |
| Lübnan |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi veya bunlarla bağlantılı gözetim faaliyetleri |
| Güney Afrika Cumhuriyeti |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi veya bunlarla ilgili gözetim faaliyetleri. |
| Birleşik Arap Emirlikleri |
12 |
İnşaat şantiyesi, yapı veya tesis projesi |
Bir başka deyişle, inşaat şantiyesi, yapım, montaj veya kurma projesi yahut bunlarla bağlantılı gözetim faaliyetleri, tablomuzda yer verilen süreleri aşmamak kaydıyla ilgili ülke mevzuatı uyarınca vergilendirilmeyeceği gibi Türkiye’de de Kurumlar Vergisi Kanunu’nun ilgili maddeleri kapsamında istisna hükümlerinden faydalandırılacaktır.
D. İstisna Olarak Dikkate Alınacak Gelirin Tespiti
Türkiye’de genel sonuç hesaplarına intikal ettirilen kazanç, hesaplara intikal ettirilmesi gereken tarihte T.C. Merkez Bankasının o gün için tespit ve ilan ettiği döviz alış kurlarıyla değerlendirilecektir. T.C. Merkez Bankasınca tespit ve ilan olunmayan yabancı paralarda ise Maliye Bakanlığı’nın Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tespit ve ilan ettiği kurların esas alınması gerekmektedir.
Yukarıda yer verilen açıklamalarımız kapsamında yurt dışı faaliyet sonucunda elde edilen kazançlar edinim dönemi itibarıyla, Türkiye’de ilgili olduğu geçici vergi matrahının tespitinde de dikkate alınacaktır.
Sonuç
Global inşaat sektöründe özellikle kamu harcamalarının ülke altyapı ve üstyapısının modernizasyonunda kullanıldığı ülkelere yönelik yoğun bir rekabet yaşanmaktadır. AB’ye tam üyelik süreci başlayan bazı Doğu Avrupa ve Balkan ülkelerinde, AB kaynaklı fonlar ile yapılması öngörülen otoyol ve konut projelerinde Türk inşaat firmalarının önemli rol oynayacağı öngörülmektedir. Dileğimiz, sektörel bazlı olarak sağlanan söz konusu teşviklerin yaygın bir uygulama alanına kavuşması ve yazımızın giriş bölümünde de belirtildiği üzere inşaat sektörünün lokomotif yapısı nedeniyle alt işkollarında gerçekleşecek ekonomik faaliyetler ile üretim kapasitesinin artışıdır.
Kaynak : www.vergidegundem.com
|
En Çok Okunanlar 
