36 ilde başlayan teşvik uygulaması Anadolu’da beklenen hareketliliği başlattı. Bir yandan yarım kalan tesislerin tamamlandığı, bir yandan yeni yatırım alanları açmak için yeni organize sanayi bölgelerinin açıldığı birçok ilde mart ayından bu yana gözle görülür bir canlılık yaşanıyor. Bakan Abdüllatif Şener’in açıkladığı rakamlara göre yatırım başvuruları şimdiden 1 katrilyon lirayı aştı.
Bugünlerde Anadolu’da bazı illerde büyük bir hareketlilik gözleniyor. Eskiden tek bir fabrikanın bile olmadığı iller, yalnızca kendi sanayicisinin değil, çevre illerden gelen yatırımcıların ilgisiyle tanışıyor. Uzun yıllardır, yatırım yapmak bir yana mevcut fabrikasını nasıl ayakta tutacağını düşünen işadamları, ticaret ve sanayi odalarının kapısını aşındırıp, yeni fabrikasına yer arıyor. Yatırım ve istihdam açısından hiç de parlak görünmeyen, bu nedenle fert başına milli geliri 1.500 dolar veya daha altında olan 36 il, bugünlerde cazibe merkezi olarak görülüyor. Bütün bu değişimin nedeni ise, ekonomideki olumlu gidişat kadar, yatırımları ve istihdamı teşvik eden 5084 Sayılı kanun.
Yasanın yürürlüğe girdiği Mart ayından bu yana Yeni Teşvik Yasası kapsamındaki 36 ilde sık sık temel atma törenleri yapılıyor. Bugüne kadar Batı’da yer alan illerin üstünlüğü karşısında kendisini gösteremeyen, coğrafi konumu itibariyle sahip olduğu avantajları bile kullanamayan bazı iller, bir yandan ekonomideki olumlu gelişmelerin diğer yandan da bu kanunun etkisiyle yeni bir yatırım hamlesine ev sahipliği ediyor. Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı Abdüllatif Şener’in açıkladığı rakamlara göre, 36 ile uygulanan teşvik yasası sayesinde 1 katrilyon 37 trilyon liralık yatırım başvurusu yapılmış durumda. Bazı illerdeki son gelişmeler ise şöyle:
Adıyaman: Geçen yıl sonuna kadar organize sanayi bölgesinde (OSB) 22 yatırımcının arsa talebi vardı ve 5 yılda bunların ancak 16 tanesi faaliyete geçebilmişti. 2004 yılının ilk yarısında ise 16 yatırımcı fabrika kurmak için inşaata başladı. Arsa tahsis edilmesi halinde yıl sonuna kadar 30 tesisin daha inşaata başlanması beklenen Adıyaman’da 45 yatırımcının arsa talebi bulunuyor. Bu şartlar altında OSB yetersiz kalacağı için ek 80 hektarlık yeni bir bölüm daha açılıyor. Arsa talebinde bulunan yatırımcılardan 24 tanesinin tekstil sektöründen olduğu ilde, plastik, oto yedek parça, yem sanayi, gıda, serum üretimi, elektrik, pvc ve ahşap doğrama mobilya ve metal sanayi sektörü yatırımcıları arsa bekliyor.
Afyon: Coğrafi konumu nedeniyle, yeni teşvik yasa kapsamındaki iller içinde yatırım cazibesi açısından ilk sıralarda yer alan ilde, yaklaşık 100 firmanın yatırım düşündüğünden söz ediliyor. Afyon'da ise altyapısı hazır olan birinci OSB ile birlikte ikinci OSB'nin de altyapısı tamamlanmaya çalışılıyor. 44 firmanın fizibilitesini hazırlayarak, arsa tahsis edilmesi halinde hemen yatırıma başlayabilecek durumda olduğu Afyon, termal otel işletmecilerinin yanı sına tekstil ve hazır giyim, panel radyatör, kapı ve pencere sistemleri, kozmetik ve ayakkabı imalatçılarını bekliyor.
Balıkesir: Organize Sanayi Bölgesinde Haziran-Temmuz Döneminde 415 bin metrekarelik arsa satışı yapıldı. 17 firmanın faaliyette olduğu OSB’de 46 firmanın yatırımları sürüyor, 15 yatırım da proje aşamasında. 2004 yılı içerisinde şu anda inşaatları devam eden 17 firmaya ilaveten 8 firmamızın daha işletmeye geçmesi hedefleniyor. Hemen her sektörün ilgisini çeken Balıkesir, sentetik çuval, trafo, mermer ve tarım makine yatırımları göze çarpıyor.
Bartın: Hem teşvikli iller kapsamına alınmış olması hem de KOSGEB tarafından bölgesel kalkınma projesinde pilot il seçilmesi Bartın’ı yatırımcılar için önemli bir alternatif haline getiriyor. Bartın, organik tarım ürünlerinden turizme , tekne yapımından mobilya sektörüne kadar pekçok sektörün gelişimine açık görülüyor. Yasa sonrası Bartın, lastik-kauçuk ve tekstilcilerin bu ildeki ilk yatırımlarına ev sahipliği yapıyor. Organize sanayi bölgesinde yer sıkıntısı yaşanıyor.
Düzce: Depremle sarsılan Düzce, teşvik yasası kapsamına girince İstanbul’a yakın olmanın avantajını daha da hisseder oldu. Yatırım yapmak isteyenler şu anda organize sanayi bölgesinde yer bulamıyor. Buraya yatırım için başvuran 128 firmadan ancak 23’ü ile sözleşme imzalanabildi. Bu nedenle hazırlıklarına başlanan 2’inci OSB’ye şimdiden tekstil ve metal yatırımcılarının başvuru yapıyor. Bu ilde Teşvik Yasası'ndan yararlanmak üzere müracaat edenler arasında Yasadan yararlanmak için başvuran yatırımlarda tekstil, metal, gıda, işlenmiş deri, ayakkabı ve mobilya sektörleri başı çekiyor. Çin ve Japonya'dan fabrika yapımı için talep geliyor.
Kırşehir: Organize Sanayi bölgesinde yer kalmayan illerden biri de Kırşehir. 50 civarında yatırımcının başvurduğu ilde, yeni yatırımlar için Hazine ve belediyeye ait 10 bin metrekare arazi tespit edildi. OSB’deki 212 parsel arsanın tamamı, yatırımcılara tahsis edildi. Talepleri karşılamak ve arsa sıkıntısını gidermek için OSB çevresinde yer alan Hazine, özel idare ve belediyeye ait arazilerin tespit çalışmaları tamamlandı. Şu ana kadar ile gelen yatırımlar arasında konfeksiyon, motosiklet ve bisiklet ile temeli atılan bir döküm fabrikası dikkat çekiyor. Petlas’a da ev sahipliği yapan ilde iplik ve hazırgiyim alanlarına da yeni yatırımcıların girmesi bekleniyor.
Malatya: İki OSB’si de dolan ve üçüncü OSB’nin kurulduğu Malatya, yasa ile birlikte yatırımcıların ilgisini artırmayı başaran illerden biri. Yeni kurulacak olan OSB’den yer alabilmek için daha şimdiden 100’e yakın başvuru geldiği belirtiliyor. Malatya özellikle gıda ve tekstil yatırımlarına ev sahipliği yapıyor. Büyük firmaların yanı sıra pek çok KOBİ’de bu ilde yatırım yapabilmek için sıra bekliyor.
Sivas: Bugünlerde fabrika inşaatlarının sürdüğü illerden biri olan Sivas’ta, yasa sonrası 41 fabrikanın temeli atıldı. Organize Sanayi Bölgesinde, 28 firmanın inşaatı devam ederken, kent ilk Türk-Alman ortaklı şirketine de kavuştu. Yeni alman yatırımcıların sırada olduğu söyleniyor. Teşvik Yasası ile birlikte üretime geçen tesis sayısı 36’ya ulaşırken, proje aşamasında da 48 yatırım bulunuyor. 1’inci OSB’nin dolmaya başlamasıyla Sivas’ta 850 hektar alana sahip ikinci OSB ve 110 hektar alana sahip Gemerek Organize Sanayi Bölgesi 2004 yılı yatırım programına alındı. Halen kamulaştırma ve altyapı çalışmaları sürüyor. İlde, tıbbi malzeme, tekstil, mobilya, otomobil yan sanayi, inşaat malzemeleri, sentetik çuval, panel radyatör, kalorifer kazanı, plastik boru, döküm, deterjan, asansör, mutfak eşyaları, prefabrik yapı ve mobilya sektörleri öne çıkıyor.
Uşak: İki OSB’siyle diğer illere göre daha avantajlı konumda olan Uşak’ta, tekstil yatırımları dikkat çekiyor. Battaniye ve gazlı bez üretiminin merkezi olan ilde 10 kadar yatırım halen devam ediyor ve bir o kadarının da yatırıma başlamak üzere olduğu belirtiliyor. Uşaklı sanayicinin yanı sıra İzmir ve Bursa merkezli şirketler de ile ilgi gösteriyor. Yabancı sermayeli bir şirketin yatırımının ardından başka yabancı yatırımcıların da yer beklediği ilde, yasadan yararlanmak için yapılan müracaat sayısının 110'a ulaştığı, talep edilen arsa büyüklüğünün 2 milyon metrekareyi geçtiği belirtiliyor.
Anadolu’nun Parlayan Yıldızı: Osmaniye
‘Tüten bir bacamız bile yoktu’
Yeni teşvik yasası ile birlikte şansı dönen illerden biri de Osmaniye. Bu güne kadar kayda değer bir yatırımın olmadığı Osmaniye, özellikle Gaziantep, Adana ve Antalya gibi illerden gelen yatırımcıların gözdesi. Osmaniye’nin yeni keşfedilen pek çok avantajı var. İlin büyük avantajı limana çok yakın oluşu, üstelik içinden otoban geçiyor ve havaalanı da yakın. Bunlara ek olarak bir de yasa kapsamına alınmış olması Osmaniye’yi çekim merkezi yapıyor.
Osmaniye Ticaret ve Sanayi Odası başkanı Fevzi Doğru’nun verdiği bilgilere göre, ildeki 64 parsel bin dönümlük birinci organize sanayi bölgesinde yer kalmadı, arazilerin tümü satıldı. Şimdi 2 bin 800 dönümlük yeni bölge açılmış durumda. Buraya da 230 başvuru gelmiş, bunlardan 60 kadarı da müracaatını yapmış bile.
“Bütün bunlar yasanın etkisi” diyen Doğru, özellikle Başbakan Erdoğan’ın yasanın yatırımın tamamlanmasından 5 yıl sonra da süreceğini açıklamasıyla büyük bir patlama yaşandığına dikkat çekiyor. Doğru, “Yasa öncesinde bir tane bile fabrikamız, hiç büyük sanayiimiz, bir tane tüten bacamız yoktu” derken bu güne kadar Adana’nın ve Gaziantep’in gölgesinde kalmaktan yakınıyor. Ancak Doğru, “Teşvik kapsamındaki illerde hareketlilik var ama Osmaniye’ye çok büyük ilgi var. Osmaniye bu yasa ile keşfedildi. Her gün yatırımcılarla görüşüyoruz, bize yer verin hemen gelelim, diyorlar. Sanayicilerin yanı sıra hastane bile kurmak isteyen var” diyerek şimdiki memnuniyetlerini de dile getiriyor.
5084 ne getiriyor?
- 5084 sayılı kanunun 36 ile sağladığı en önemli avantaj, ucuz elektrik ve istihdama vergi muafiyeti. Zaten kanun amacı da; bazı illerde vergi ve sigorta primi teşvikleri uygulamak, enerji desteği sağlamak ve yatırımlara bedelsiz arsa ve arazi temin etmek suretiyle yatırımları ve istihdam imkânlarını artırmak.
- Yasa Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından 2001 yılı için belirlenen fert başına gayrisafi yurt içi hâsıla tutarı 1.500 dolar veya daha az olan illeri kapsıyor.
- Bu yasa en az 10 kişilik istihdam öngören yatırımlar için Hazine’ye, belediyelere, il özel idarelerine ait arazi ve arsaların mülkiyetinin bedelsiz olarak devredilmesini de içeriyor. Yasadan yararlanma süresi ise, yatırımın faaliyete geçmesinden sonraki beş yılı kapsıyor.
- Gelir vergisi, organize sanayi bölgeleri ve endüstri bölgelerinde yüzde 100, diğer yerlerdeki iş yerlerinde yüzde 80'i muhtasardan terkin ediliyor.
- İmalât sanayi, madencilik, hayvancılık (su ürünleri yetiştiriciliği ve tavukçuluk dahil), seracılık, soğuk hava deposu, turizm konaklama tesisi, eğitim veya sağlık alanında faaliyete geçen, fiilen ve sürekli olarak asgari 10 işçi çalıştıran işletmelerin elektrik enerjisi giderlerinin yüzde 20'si Hazine tarafından karşılanıyor. İşçi sayısı arttıkça bu oran da artıyor.
Bu İllerde Yatırım Yapmak Avantajlı; 5084 Kapsamındaki 36 İl
Kırşehir, Sinop, Giresun, Amasya, Uşak, Malatya, Sivas, Tokat, Diyarbakır, Afyon, Bartın, Erzincan, Osmaniye, Düzce, Çankırı, Siirt, Gümüşhane, Ordu, Erzurum, Batman, Bayburt, Şanlıurfa, Mardin, Aksaray, Adıyaman, Kars, Van, Iğdır, Yozgat, Ardahan, Hakkari, Bingöl, Bitlis, Şırnak, Muş ve Ağrı.
Kaynak: KobiFinans Dergisi 3.Sayı
|
